Pagmamay-ariang Nakuha sa Panahon ng Walang Bisa na Kasal: Co-ownership ang Batayan, Hindi Conjugal Partnership
G.R. No. 202370, September 23, 2013
INTRODUKSYON
Maraming mag-asawa ang naghihiwalay dahil sa iba’t ibang dahilan. Kapag ang kasal ay idineklarang walang bisa dahil sa psychological incapacity, ano ang mangyayari sa mga ari-ariang naipundar nila sa panahon ng kanilang pagsasama? Madalas itong pinagtatalunan, lalo na kung may mga ari-arian na hindi agad naisama sa orihinal na petisyon para sa pagpapawalang-bisa ng kasal. Sa kaso ng Salas vs. Aguila, nilinaw ng Korte Suprema ang patakaran ukol dito, na nagbibigay-linaw sa mga mag-asawang nasa ganitong sitwasyon.
Sa kasong ito, ang mag-asawang Juan Sevilla Salas, Jr. at Eden Villena Aguila ay nagpakasal at nagkaroon ng anak. Makalipas ang ilang panahon, humiwalay si Salas kay Aguila. Nagsampa si Aguila ng petisyon para sa deklarasyon ng nullity ng kasal dahil sa psychological incapacity ni Salas. Sa simula, sinabi ni Aguila na wala silang conjugal properties. Ngunit kalaunan, natuklasan niya ang ilang ari-arian na nakapangalan kay Salas. Ang pangunahing tanong sa kasong ito ay: Maaari bang hatiin ang mga ari-ariang ito kahit na sa simula ay sinabi ni Aguila na wala silang conjugal properties, at kahit na idineklara nang walang bisa ang kasal?
LEGAL NA KONTEKSTO: ARTICLE 147 NG FAMILY CODE
Mahalagang maunawaan ang Article 147 ng Family Code. Ayon dito, kapag ang isang lalaki at babae na may kapasidad na magpakasal ngunit ang kasal ay idineklarang walang bisa (tulad ng sa psychological incapacity sa ilalim ng Article 36 ng Family Code), ang ari-ariang nakuha nila sa panahon ng kanilang pagsasama ay hindi hahatiin bilang conjugal partnership of gains, kundi bilang co-ownership. Ibig sabihin, sila ay itinuturing na magkasosyo sa pagmamay-ari ng mga ari-arian na nakuha nila habang sila ay nagsasama.
Sinasabi sa Article 147:
ART. 147. When a man and a woman who are capacitated to marry each other, live exclusively with each other as husband and wife without the benefit of marriage or under a void marriage, their wages and salaries shall be owned by them in equal shares and the property acquired by both of them through their work or industry shall be governed by the rules on co-ownership.
In the absence of proof to the contrary, properties acquired while they lived together shall be presumed to have been obtained by their joint efforts, work or industry, and shall be owned by them in equal shares. For purposes of this Article, a party who did not participate in the acquisition by the other party of any property shall be deemed to have contributed jointly in the acquisition thereof if the former’s efforts consisted in the care and maintenance of the family and of the household.
Ang mahalagang prinsipyo dito ay ang presumption na ang mga ari-ariang nakuha habang nagsasama ang magkapareha ay nakuha sa kanilang pinagsamang pagsisikap. Kahit na isang partido lamang ang nakapangalan sa titulo ng ari-arian, ang batas ay nagpapalagay na pareho silang nag-ambag dito, direkta man sa pamamagitan ng trabaho o pera, o hindi direkta sa pamamagitan ng pag-aalaga sa pamilya at tahanan. Kung walang sapat na ebidensya na magpapatunay na hindi ito pinagsamahang pagsisikap, ang hatian ay 50-50.
PAGBUKLAS SA KASO NG SALAS VS. AGUILA
Nagsimula ang kaso nang magsampa si Eden Villena Aguila ng petisyon para sa pagpapawalang-bisa ng kasal nila ni Juan Sevilla Salas, Jr. dahil sa psychological incapacity ni Salas. Sa petisyon, sinabi ni Aguila na wala silang conjugal properties. Ito ay maaaring dahil sa hindi niya alam ang tungkol sa mga ari-arian noong panahong iyon, o maaaring pagkakamali lamang sa pagpapahayag.
Matapos mapagdesisyunan ng Regional Trial Court (RTC) na walang bisa ang kasal at “dissolved” na rin ang conjugal partnership of gains (kung mayroon man), natuklasan ni Aguila ang tatlong ari-arian na nakapangalan kay Salas, ngunit may nakalagay na
Mag-iwan ng Tugon