Idineklara ng Korte Suprema na ang Lungsod ng Baguio ay hindi sakop ng Republic Act No. 8371 o ang Indigenous Peoples’ Rights Act (IPRA) maliban kung may mga karapatan sa lupa na nakuha na bago pa man ang bisa ng batas na ito. Ang mga Certificate of Ancestral Land Claim (CALC) lamang ay hindi sapat upang patunayan ang pagmamay-ari ng ancestral land. Ito ay nagbibigay linaw sa mga pamamaraan para sa pagkilala ng mga karapatan sa lupa sa Baguio at nagpapatibay na ang mga lokal na batas at proseso ang dapat sundin, maliban kung mayroon nang naunang pagkilala sa karapatan bago ang IPRA.
Baguio: Kaninong Charter ang Susundin sa Usapin ng Lupa?
Noong 1991, si Aida Pineda ay nag-aplay para sa ancestral land claim sa Baguio City na may sukat na 49,645 square meters. Ito ay ayon sa Department of Environment and Natural Resources (DENR) Special Order No. 31, series of 1990. Kalaunan, nag-isyu ang DENR ng apat na Certificates of Ancestral Land Claim (CALC) pabor kay Pineda. Ngunit, kinwestyon ito ng mga Heirs of Teofilo Pilando, Sr. (Heirs of Pilando), na nagsabing mayroon silang mas naunang karapatan sa lupa na nagmula pa kay Teofilo Pilando, Sr., na bumili ng lupa noong 1956 o 1957 at nagpatayo ng mga improvements doon.
Nagpasya ang DENR na bawiin ang CALC ni Pineda, at kinatigan ito ng Office of the President. Umapela si Pineda sa Court of Appeals (CA), ngunit ibinasura rin ito. Iginiit ng CA na ang Baguio City ay hindi sakop ng IPRA at ang CALC ay provisional lamang. Kaya’t dinala ni Pineda ang kaso sa Korte Suprema.
Ayon sa Seksyon 78 ng IPRA, ang Baguio City ay mananatiling pinamamahalaan ng sarili nitong Charter. Mahalaga ang probisyong ito dahil ipinapakita nito na ang mga batas ng IPRA ay hindi awtomatikong sumasaklaw sa Baguio. Ngunit, ang IPRA ay naglalaman ng isang mahalagang paglilinaw:
“Provided, That prior land rights and titles recognized and/or acquired through any judicial, administrative or other processes before the effectivity of this Act shall remain valid.”
Itinuturo nito na bagama’t ang Charter ng Baguio ang namamayani, kinikilala pa rin ang mga karapatan sa lupa na nakuha bago pa ang pagpapatibay ng IPRA.
Ang tanong ngayon, mayroon bang naunang karapatan si Pineda? Sa kasong ito, ibinatay ni Pineda ang kanyang karapatan sa CALC na ipinagkaloob ng DENR. Subalit, hindi itinuturing ng Korte Suprema ang CALC bilang sapat na katibayan ng pagmamay-ari. Sang-ayon sa desisyon sa kasong Philippine Economic Zone Authority v. Borreta, ang may hawak ng CALC ay isa lamang aplikante para sa pag-isyu ng certificate of ownership, at hindi pa ganap na nagkaroon ng vested right bilang may-ari.
Dagdag pa, ang CALC ay inisyu lamang bilang pag-asa na maipasa ang IPRA. Kinakailangan pang i-convert ang CALC sa Certificate of Ancestral Land Title (CALT) ayon sa guidelines ng National Commission on Indigenous Peoples (NCIP). Ngunit, hindi nagawa ni Pineda na gawin ito. Bagama’t sinasabi ni Pineda na mayroon silang native title sa lupa, hindi nila ito napatunayan. Sa ilalim ng Rule 45, Section 1 ng Rules of Court, ang Korte Suprema ay hindi dapat makialam sa mga factual findings ng lower courts, lalo na kung ito ay suportado ng substantial evidence.
Sa huli, hindi napatunayan ni Pineda na ang kanyang karapatan sa lupa ay kinilala bago pa ang IPRA. Wala rin siyang sapat na katibayan kung paano nakuha ng kanyang mga ninuno ang lupa, at gaano katagal na nila itong inookupa. Bukod pa rito, napansin din na ang orihinal na aplikasyon ni Pineda ay para lamang sa 49,645 square meters, ngunit ang CALC na inisyu ay para sa mas malaking sukat na 61,673 square meters. Nagbigay diin ang Korte Suprema sa pangangailangang maging maingat sa mga ganitong sitwasyon, kung saan lumalaki ang sukat ng lupa sa pamamagitan ng mga subdivision o resurvey.
FAQs
| Ano ang pangunahing isyu sa kasong ito? | Ang pangunahing isyu ay kung dapat bang kilalanin ang Certificates of Ancestral Land Claim (CALC) bilang sapat na batayan para sa pagmamay-ari ng ancestral land sa Baguio City, lalo na kung isasaalang-alang ang Republic Act No. 8371 o ang Indigenous Peoples’ Rights Act (IPRA). |
| Bakit hindi sakop ng IPRA ang Baguio City? | Ayon sa Seksyon 78 ng IPRA, ang Baguio City ay mananatiling pinamamahalaan ng sarili nitong Charter. Ngunit, kinikilala pa rin ang mga naunang karapatan sa lupa na nakuha bago pa ang pagpapatibay ng IPRA. |
| Ano ang pagkakaiba ng CALC at CALT? | Ang CALC ay Certificate of Ancestral Land Claim, na isang preliminaryong dokumento. Ang CALT naman ay Certificate of Ancestral Land Title, na nagpapatunay ng pagmamay-ari sa ancestral land. |
| Ano ang kahalagahan ng kasong Cariño v. Insular Government? | Kinilala sa Cariño v. Insular Government ang validity ng native title, kung saan ipinapalagay na ang lupa na inookupahan ng mga katutubo mula pa noong unang panahon ay hindi kailanman naging public land. |
| Anong batas ang dapat sundin para sa mga naunang karapatan sa lupa sa Baguio? | Ayon sa Republic v. National Commission on Indigenous Peoples, ang batas na dapat sundin ay ang Act No. 926, partikular ang Seksyon 32 nito. |
| Bakit hindi kinatigan ng Korte Suprema ang petisyon ni Pineda? | Hindi napatunayan ni Pineda na ang kanyang karapatan sa lupa ay kinilala bago pa ang IPRA. Wala rin siyang sapat na katibayan kung paano nakuha ng kanyang mga ninuno ang lupa. |
| Ano ang naging papel ng Department of Environment and Natural Resources (DENR) sa kaso? | Ang DENR ang nag-isyu ng Certificates of Ancestral Land Claim (CALC) pabor kay Pineda, ngunit kalaunan ay nagpasya na bawiin ang mga ito. |
| Ano ang implikasyon ng kasong ito sa ibang ancestral land claims sa Baguio? | Ang kasong ito ay nagbibigay diin na ang pagmamay-ari ng ancestral land sa Baguio ay hindi awtomatikong kinikilala ng IPRA. Kailangan patunayan na ang karapatan sa lupa ay nakuha bago pa ang pagpapatibay ng IPRA. |
Sa kabuuan, ang desisyong ito ay nagpapatibay sa espesyal na kalagayan ng Baguio City sa ilalim ng batas IPRA. Habang kinikilala ang kahalagahan ng mga karapatan ng mga katutubo, binibigyang diin din nito ang pangangailangan para sa malinaw at napatunayang katibayan ng mga karapatan sa lupa bago pa man ang pagpasa ng IPRA.
For inquiries regarding the application of this ruling to specific circumstances, please contact ASG Law through contact or via email at frontdesk@asglawpartners.com.
Disclaimer: This analysis is provided for informational purposes only and does not constitute legal advice. For specific legal guidance tailored to your situation, please consult with a qualified attorney.
Source: Heirs of Aida Pineda vs Office of The President, G.R. No. 223808, April 26, 2023
Mag-iwan ng Tugon