Pinagtibay ng Korte Suprema na ang National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) ang may hurisdiksyon sa mga pagtatalo tungkol sa karapatan sa lupaing ninuno sa pagitan ng mga miyembro ng parehong pamayanang kultural ng mga katutubo. Ang desisyon ay nagbibigay-diin sa papel ng NCIP sa pagprotekta sa mga karapatan ng mga katutubo sa kanilang mga ancestral domain. Ang pagpapasya ay nagtatakda na, bagama’t ang mga ordinaryong hukuman ay maaaring may kahalintulad na hurisdiksyon sa ilang usapin sa ilalim ng Indigenous Peoples’ Rights Act, ang NCIP ang pinakamahusay na posisyon upang magpasya sa mga hindi pagkakasundo na kinasasangkutan ng ancestral domain sa mga komunidad ng mga katutubo.
Isla Malajem: Sino ang May Karapatan sa Lupaing Ninuno ng mga Tagbanua?
Sa kasong ito, si Arnolfo A. Daco, isang Tagbanua, ay umapela sa Korte Suprema upang baligtarin ang desisyon ng Court of Appeals na nagpawalang-bisa sa kanyang apela mula sa desisyon ng NCIP Regional Hearing Office. Ang hindi pagkakaunawaan ay nakasentro sa Isla Malajem, na inaangkin ni Ruben E. Cabajar, na kumakatawan sa mga Tagbanua, na bahagi ng kanilang ancestral domain. Inaangkin ni Daco na ang isla ay pag-aari ng kanyang ama at may mga deklarasyon siya ng buwis upang patunayan ito. Ang legal na tanong ay kung may hurisdiksyon ang NCIP sa ganitong pagtatalo at kung may lehitimong pag-aangkin si Daco sa Isla Malajem.
Sinabi ng Korte Suprema na dapat tuparin ang mga kinakailangan sa pormalidad ng apela na isinampa sa ilalim ng Rule 43 ng Rules of Civil Procedure. Nakasaad sa Rule 43, Seksyon 7 ng Rules of Civil Procedure na ang pagkabigo ng petitioner na sumunod sa alinman sa mga nakalistang kinakailangan sa pormalidad ay sapat na dahilan para sa pagbasura sa petisyon. Kasunod nito, ibinasura ng Court of Appeals ang apela ng petitioner dahil sa maraming procedural infirmities. Kinuwestiyon ni Daco na nagkamali ang Court of Appeals nang ibinasura nito ang apela batay sa mga teknikalidad nang hindi isinasaalang-alang ang mga merito ng kaso.
Nagbigay-diin din ang Korte Suprema sa naunang paninindigan na ang mga tuntunin ng pamamaraan ay dapat maging instrumento para sa pagkamit ng hustisya, at hindi dapat maging hadlang dito. Samakatuwid, habang ang mga pagkukulang sa pamamaraan ay maaaring humantong sa pagbasura ng apela, ang mahigpit na pagsunod sa mga tuntunin ay hindi dapat manaig sa layunin na malutas ang mga kaso sa mga merito nito. Ngunit ang petisyon ay nabigo pa rin.
Batay sa kaso, nangangatuwiran si Daco na walang hurisdiksyon ang National Commission on Indigenous Peoples sa reklamo. Sinabi ng Korte na ayon sa Seksiyon 66 ng Indigenous Peoples’ Rights Act, ang NCIP ang may hurisdiksyon sa mga pag-aangkin at mga hindi pagkakasundo na kinasasangkutan ng mga karapatan ng mga ICC/IP lamang kapag nagmumula ang mga ito sa pagitan ng o sa mga partidong kabilang sa parehong ICC/IP. Higit pa rito, sinasaad sa batas ang dalawang kundisyon para madala ang mga hindi pagkakasundo sa NCIP: (1) pagkaubos ng mga remedyo sa ilalim ng mga kaugalian na batas ng mga partido, at (2) pagsunod sa paunang kundisyon sa pamamagitan ng sertipikasyon ng Council of Elders/Leaders.
Sinabi rin ng Korte na habang ang Seksiyon 10 ay maaaring maging penal sa kalikasan, hindi kinakailangang ipinataw ng mga hukuman ang mga parusa. Malinaw na nakasaad sa Seksiyon 72 na ang mga paglabag sa mga probisyon ng Indigenous Peoples’ Rights Acts ay pangunahing haharapin ng naaangkop na mga kaugalian na batas ng komunidad ng mga katutubo na kasangkot nang walang pagkiling sa karapatang magamit ang proteksyon ng iba pang umiiral na mga batas, kasama ngunit hindi limitado sa mga batas sa ilalim ng hurisdiksyon ng parehong National Commission on Indigenous Peoples at Regional Trial Courts.
Ayon sa Korte Suprema, ang paksa ng lupa, Isla Malajem, ay kinikilala bilang ancestral domain ng pamayanang kultural ng mga katutubong Tagbanua at hindi kailanman itinuturing bilang bahagi ng pampublikong domain. Alinsunod dito, hindi ito maaaring pribadong pag-aari ng isang indibidwal sa kabila ng kanyang sinasabing pinalawig na pag-aari. Dahil dito, ang NCIP, bilang pangunahing ahensya ng pamahalaan na responsable para sa pagsusulong at pagprotekta sa mga karapatan ng mga katutubo, ay nasa pinakamagandang posisyon upang magpasya sa bagay na ito. Sa gayon, tama na ginamit ng Regional Hearing Office ang hurisdiksyon nito sa reklamo na isinampa ng respondent.
FAQs
| Ano ang pangunahing isyu sa kasong ito? | Ang pangunahing isyu ay kung ang National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) ay may hurisdiksyon sa isang pagtatalo sa lupa sa pagitan ng dalawang miyembro ng parehong komunidad ng mga katutubo. Nais din na matukoy ang korte kung may lehitimong pag-aangkin sa pag-aari ang petitioner sa lupain na nasasangkot. |
| Ano ang kahulugan ng “ancestral domain”? | Ang ancestral domain ay tumutukoy sa mga lugar na karaniwang pag-aari ng mga komunidad ng mga katutubo, na binubuo ng mga lupain, katubigan, at likas na yaman, na inaangkin nilang pag-aari mula pa noong unang panahon. Kasama rito ang mga lupain, kagubatan, pastulan, tirahan, agrikultural, at iba pang lupain na pag-aari ng mga indibidwal. |
| Ano ang papel ng Certificate of Ancestral Domain Title (CADT)? | Ang CADT ay isang pormal na pagkilala sa karapatan ng mga katutubo sa kanilang ancestral domain. Kinikilala nito ang kanilang titulo sa mga teritoryong natukoy at nakalarawan, ngunit hindi ito bumubuo ng paglikha o paglipat ng pag-aari. |
| May bisa ba ang mga deklarasyon ng buwis bilang patunay ng pag-aari ng lupa? | Bagama’t ang mga deklarasyon ng buwis ay maaaring maging kapaki-pakinabang na indikasyon ng pag-aari, hindi sila nag-iisa ay tiyak na katibayan, lalo na kapag naghahabol sa katutubong titulo. Kinakailangan ang iba pang katibayan upang suportahan ang kanilang pagiging wasto. |
| Kailan maaaring humawak ang mga regular na korte sa mga kaso na may kaugnayan sa karapatan ng mga katutubo? | Ang mga regular na korte ay maaaring humawak sa mga kaso na may kaugnayan sa karapatan ng mga katutubo kapag ang mga kaso ay nagsasangkot ng mga partido na hindi nabibilang sa parehong pamayanan ng mga katutubo. Sa ganitong mga kaso, magkakaroon ng hurisdiksyon ang korte kasama ng NCIP. |
| Ano ang ibig sabihin ng “native title”? | Ang native title ay tumutukoy sa mga karapatan bago ang pananakop sa mga lupain na pinaniniwalaang hawak ng mga Katutubo/IPs. Itinuturing silang hindi pa naging pampublikong lupain. |
| Paano nalulutas ang mga hindi pagkakasundo sa loob ng mga komunidad ng mga katutubo? | Ang mga hindi pagkakasundo sa loob ng mga komunidad ng mga katutubo ay karaniwang nalulutas sa pamamagitan ng kaugalian na batas at kasanayan. Kapag hindi nalutas ang mga bagay, maaari itong dalhin sa NCIP. |
| Ano ang maaaring gawin kung ang isang tao ay lumalabag sa karapatan ng isang Katutubo/IP? | Kung ang isang tao ay lumalabag sa anumang mga probisyon ng Indigenous Peoples’ Rights Act, maaari silang maparusahan ayon sa kaugalian na batas o makulong nang 9 buwan hanggang 12 taon, pagmultahin ng P100,000.00 hanggang P500,000.00, at obligadong magbayad ng mga pinsala. |
Pinagtibay ng Korte Suprema ang pagiging mahalaga ng pagkilala at pagprotekta sa mga karapatan ng mga Katutubo sa kanilang mga ancestral domain. Naninindigan ang desisyon ng Korte sa tungkulin ng NCIP na unahin at protektahan ang mga karapatan sa lupa ng mga katutubong pamayanan.
For inquiries regarding the application of this ruling to specific circumstances, please contact ASG Law through contact or via email at frontdesk@asglawpartners.com.
Disclaimer: This analysis is provided for informational purposes only and does not constitute legal advice. For specific legal guidance tailored to your situation, please consult with a qualified attorney.
Source: Arnolfo A. Daco v. Ruben E. Cabajar, G.R. No. 222611, November 15, 2021