Tag: PD 957

  • Nadelay ang Condo? Alamin ang Iyong Karapatan Bilang Buyer Ayon sa Batas!

    Karapatan Mo sa Refund at Interes Kapag Na-delay ang Turnover ng Condo Unit Mo

    G.R. No. 212689, August 06, 2014

    INTRODUKSYON

    Imagine, excited ka nang lumipat sa pinapangarap mong condo unit. Binayaran mo ang downpayment, naghulog buwan-buwan, pero lumipas ang petsa ng turnover, wala pa rin. Hindi lang ‘yan, nalaman mo pa na mas maliit pala ang unit kaysa sa napagkasunduan. Ano ang gagawin mo? Sa kasong ECE Realty and Development, Inc. v. Haydyn Hernandez, ipinakita ng Korte Suprema na may proteksyon ang batas para sa mga buyer ng condo na biktima ng delayed turnover at iba pang problema sa proyekto.

    Ang kasong ito ay tungkol kay Haydyn Hernandez na bumili ng condo unit sa ECE Realty. Na-delay ang turnover, at nang siyasatin niya, mas maliit pa ang unit kaysa sa kontrata. Nagsampa siya ng reklamo at umabot ito sa Korte Suprema. Ang pangunahing tanong dito: Ano ang karapatan ng isang buyer kapag hindi natupad ng developer ang kanilang pangako sa kontrata?

    ANG LIGAL NA KONTEKSTO

    Ang proteksyon sa mga bumibili ng lote at condo sa Pilipinas ay nakasaad sa Presidential Decree No. 957 (PD 957), o mas kilala bilang “Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree.” Layunin ng batas na ito na protektahan ang mga mamimili laban sa mga mapanlinlang na developer at tiyakin na matutupad ang mga pangako sa kanila.

    Ayon sa Seksyon 23 ng PD 957, na pinamagatang “Non-Forfeiture of Payments”:

    Sec. 23. Non-Forfeiture of Payments. No installment payment made by a buyer in a subdivision or condominium project for the lot or unit he contracted to buy shall be forfeited in favor of the owner or developer when the buyer, after due notice to the owner or developer, desists from further payment due to the failure of the owner or developer to develop the subdivision or condominium project according to the approved plans and within the time limit for complying with the same. Such buyer may, at his option, be reimbursed the total amount paid including amortization interests but excluding delinquency interests, with interest thereon at the legal rate.

    Ibig sabihin, kung hindi natapos ng developer ang proyekto ayon sa plano at sa takdang panahon, at nagbigay ng abiso ang buyer, hindi mawawala ang mga bayad na niya. May karapatan pa siyang huminto sa pagbabayad at mabawi ang lahat ng binayad niya, kasama ang interes.

    Bukod pa rito, mahalaga ring banggitin ang Artikulo 2209 ng Civil Code tungkol sa interes sa mga obligasyon na pagbabayad ng pera. Kung ang isang obligasyon ay hindi natupad sa takdang panahon, at ito ay pagbabayad ng pera, ang danyos ay ang pagbabayad ng interes. Kung walang napagkasunduang interes, ang legal na interes ay anim na porsyento (6%) kada taon.

    Sa kaso ng Eastern Shipping Lines, Inc. v. Court of Appeals, nilinaw ng Korte Suprema ang patakaran sa pagpataw ng interes. Para sa mga kasong hindi pautang o forbearance ng pera, ang interes na 6% kada taon ay ipapataw mula sa petsa ng demand, judisyal man o extrajudicial. Kapag naging pinal na ang desisyon ng korte at may obligasyon pa ring bayaran ang pera, ang interes ay magiging 12% kada taon noon, ngunit ngayon, ayon sa Bangko Sentral ng Pilipinas, muli itong 6% kada taon mula Hulyo 1, 2013.

    PAGSUSURI SA KASO NG ECE REALTY VS. HERNANDEZ

    Si Haydyn Hernandez ay bumili ng condo unit sa Harrison Mansion mula sa ECE Realty. Noong 1997, nagbayad siya ng reservation fee at downpayment. Sa kontrata, napangakuan siyang matatapos ang unit sa Disyembre 31, 1999.

    Lumipas ang 1999, hindi pa rin tapos ang unit. Nalaman pa ni Hernandez na 26 square meters lang pala ang unit, imbes na 30 square meters na napagkasunduan. Humiling siya ng bawas sa presyo, pero ang gusto ng ECE Realty, bayaran niya ang balanse kasama ang interes.

    Taong 2005, nabalitaan ni Hernandez na naibenta na pala sa iba ang unit niya. Kaya nagsampa siya ng reklamo sa Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB) para pabayaran siya ng danyos at ibalik ang binayad niya.

    Sa HLURB Regional Office, nanalo si Hernandez. Pinag-utos na ibalik sa kanya ang P452,551.65 na binayad niya, kasama ang legal na interes, danyos мораl, danyos exemplary, at attorney’s fees.

    Umapela ang ECE Realty sa HLURB Board of Commissioners, Office of the President (OP), at Court of Appeals (CA), ngunit pawang natalo sila. Sa CA, pinagtibay ang desisyon ng OP na ibalik kay Hernandez ang binayad niya, ngunit binawasan ang danyos moral at exemplary. Nagdagdag pa ng 12% interes kada taon mula sa pagiging pinal ng desisyon.

    Dinala ng ECE Realty ang kaso sa Korte Suprema. Ang argumento nila, hindi naman daw rescission at refund ang hiningi ni Hernandez, kundi bawas presyo lang. Sabi pa nila, mali raw ang pagpataw ng interes mula sa simula ng kaso, dapat daw ay mula lang sa pagiging pinal ng desisyon.

    Ngunit hindi pumayag ang Korte Suprema. Ayon sa Korte, maliwanag na lumabag ang ECE Realty sa kontrata dahil hindi nila na-deliver ang unit sa takdang panahon at mas maliit pa ito. Binigyang-diin ng Korte ang Seksyon 23 ng PD 957 na nagpoprotekta sa mga buyer sa ganitong sitwasyon.

    Sabi ng Korte Suprema:

    “The CA found that the respondent duly notified ECE that he was suspending his subsequent amortizations because of the delayed delivery of Unit 808. The CA then ruled that under P.D. No. 957, when the owner of the subdivision or condominium fails to develop the same according to the plan within the period agreed, the buyer, after notifying the owner, may desist from paying the balance, and may demand the reimbursement of all that he has paid.”

    Tungkol naman sa interes, sinabi ng Korte na tama ang pagpataw ng 6% interes kada taon mula sa petsa ng pagsampa ng reklamo hanggang sa maging pinal ang desisyon. Ngunit binago nila ang 12% interes mula sa pagiging pinal ng desisyon, at ginawa itong 6% na lamang, alinsunod sa bagong patakaran ng Bangko Sentral ng Pilipinas.

    PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON

    Ano ang ibig sabihin ng desisyong ito para sa mga bumibili at nagbebenta ng condo?

    Para sa mga Buyers: Kung na-delay ang turnover ng condo unit mo, o may iba pang problema sa proyekto, huwag matakot na ipaglaban ang iyong karapatan. Ayon sa PD 957, may karapatan kang huminto sa pagbabayad, bawiin ang lahat ng binayad mo, at makatanggap ng interes. Siguraduhing magpadala ng pormal na abiso sa developer tungkol sa problema at intensyon mong ihinto ang pagbabayad.

    Para sa mga Developers: Mahalagang tuparin ang mga pangako sa kontrata, lalo na ang takdang panahon ng turnover at ang sukat ng unit. Ang paglabag sa kontrata ay maaaring magresulta sa pag-refund sa buyer kasama ang interes, at iba pang danyos.

    Mahahalagang Aral Mula sa Kaso:

    • Alamin ang iyong karapatan sa ilalim ng PD 957. Protektado ka ng batas laban sa delayed turnover at iba pang paglabag ng developer.
    • Magpadala ng pormal na abiso sa developer. Kung may problema, ipaalam agad sa developer sa pamamagitan ng sulat o email.
    • Dokumentahin ang lahat. Itago ang kontrata, resibo ng bayad, abiso, at iba pang dokumento na may kaugnayan sa transaksyon.
    • Humingi ng legal na payo. Kung komplikado ang sitwasyon, kumonsulta sa abogado para malaman ang pinakamahusay na hakbang na dapat gawin.

    FREQUENTLY ASKED QUESTIONS (FAQs)

    Tanong 1: Ano ang PD 957?
    Sagot: Ito ang Presidential Decree No. 957, batas na nagpoprotekta sa mga bumibili ng lote at condo sa Pilipinas. Tinitiyak nito na matutupad ng mga developer ang kanilang mga pangako at hindi mapapahamak ang mga buyer.

    Tanong 2: Ano ang dapat kong gawin kung na-delay ang turnover ng condo unit ko?
    Sagot: Magpadala agad ng pormal na abiso sa developer na nagpapaalam na na-delay ang turnover at gusto mong huminto sa pagbabayad. Humingi ng paliwanag at pag-usapan ang solusyon. Kung hindi maayos ang usapan, maaaring magsampa ng reklamo sa HLURB.

    Tanong 3: May karapatan ba akong humingi ng refund kung na-delay ang turnover?
    Sagot: Oo, ayon sa PD 957, may karapatan kang humingi ng refund ng lahat ng binayad mo kung na-delay ang turnover at nagbigay ka ng abiso sa developer.

    Tanong 4: Magkano ang interes na makukuha ko sa refund?
    Sagot: Ang legal na interes ay 6% kada taon mula sa petsa ng demand hanggang sa maging pinal ang desisyon. Mula sa pagiging pinal ng desisyon hanggang sa mabayaran ka, 6% din ang interes kada taon.

    Tanong 5: Kailangan ko ba ng abogado para ipaglaban ang karapatan ko sa delayed condo?
    Sagot: Hindi naman palaging kailangan, pero makakatulong ang abogado, lalo na kung komplikado ang kaso o ayaw makipag-cooperate ang developer. Ang abogado ay makakapagbigay ng legal na payo at makakatulong sa paghahanda ng reklamo at pagharap sa korte.

    Eksperto ang ASG Law sa mga usapin tungkol sa real estate at karapatan ng mga mamimili. Kung may problema ka sa delayed turnover ng condo unit o iba pang legal na katanungan, huwag mag-atubiling kumonsulta sa amin. Para sa konsultasyon, maaari kang mag-email sa hello@asglawpartners.com o makipag-ugnayan dito.





    Source: Supreme Court E-Library
    This page was dynamically generated
    by the E-Library Content Management System (E-LibCMS)

  • Proteksyon ng Mamimili ng Lupa sa Subdivision: Ano ang Iyong Karapatan Laban sa Bangko?

    Ang Proteksyon Mo Bilang Mamimili ng Lupa: Paano Ka Ipinagtatanggol ng PD 957 Laban sa Mortgage ng Developer

    G.R. No. 182128, February 19, 2014 – PHILIPPINE NATIONAL BANK VS. TERESITA TAN DEE, ANTIPOLO PROPERTIES, INC., (NOW PRIME EAST PROPERTIES, INC.) AND AFP-RSBS, INC.

    INTRODUKSYON

    Naranasan mo na bang bumili ng lote sa subdivision sa pangarap na magkaroon ng sariling tahanan, ngunit kalaunan ay nalaman mong nakasanla pala ito sa bangko dahil sa utang ng developer? Marami ang nabibiktima ng ganitong sitwasyon, kung saan tila mas pinoprotektahan pa ang malalaking institusyon pinansyal kaysa sa ordinaryong mamimili. Ngunit, ayon sa Korte Suprema sa kasong Philippine National Bank vs. Teresita Tan Dee, hindi dapat mangyari ito. Sa kasong ito, nilinaw ng Korte Suprema na ang batas ay mas pinapanigan ang mamimili ng lupa sa subdivision, lalo na kung sila ay nakabayad na nang buo sa kanilang lote, kahit pa nakamortgage ito sa bangko. Ang sentro ng kasong ito ay kung maaaring hadlangan ng isang bangko ang paglilipat ng titulo ng lote sa bumili dahil lamang sa mortgage ng developer, kahit pa bayad na ang lote.

    LEGAL NA KONTEKSTO: ANG PROTEKTADONG MAMIMILI SA ILALIM NG PD 957

    Ang Presidential Decree No. 957, o “Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree,” ay isang batas na isinagawa upang protektahan ang mga mamimili ng lupa at condominium laban sa mga mapagsamantalang developer. Kinikilala ng batas na ito ang kahinaan ng posisyon ng mga indibidwal na bumibili ng lote laban sa malalaking kumpanya ng real estate at mga bangko.

    Mahalagang probisyon ng PD 957 ang Seksyon 25 nito, na nagsasaad:

    “Sec. 25. Issuance of Title. The owner or developer shall deliver the title of the lot or unit to the buyer upon full payment of the lot or unit. No fee, except those required for the registration of the deed of sale in the Registry of Deeds, shall be collected for the issuance of such title. In the event a mortgage over the lot or unit is outstanding at the time of the issuance of the title to the buyer, the owner or developer shall redeem the mortgage or the corresponding portion thereof within six months from such issuance in order that the title over any fully paid lot or unit may be secured and delivered to the buyer in accordance herewith.”

    Malinaw sa probisyong ito na obligasyon ng developer na ibigay ang titulo sa bumibili pagkatapos nitong makabayad nang buo. Kung may mortgage man ang lote, tungkulin pa rin ng developer na tubusin ito upang maibigay ang malinis na titulo sa mamimili. Ang layunin ng batas ay protektahan ang karapatan ng bumili na makakuha ng titulo sa lote na kanyang pinaghirapan at binayaran.

    PAGSUSURI NG KASO: PNB VS. TERESITA TAN DEE

    Sa kasong ito, bumili si Teresita Tan Dee ng lote sa subdivision mula sa Prime East Properties Inc. (PEPI) at nakabayad nang buo. Bago pa man mabayaran ni Dee ang lote, isinanla na ng PEPI ang buong subdivision, kasama ang lote ni Dee, sa Philippine National Bank (PNB) para makautang. Kahit may mortgage na, hindi ito naging hadlang sa pagpapatuloy ng pagbabayad ni Dee hanggang sa makumpleto niya ang kabayaran.

    Nang matapos bayaran ni Dee ang lote, hiniling niya sa PNB na i-release ang titulo para mailipat na sa kanyang pangalan. Ngunit tumanggi ang PNB, dahil nakamortgage pa raw ang lote at hindi pa nababayaran ng PEPI ang utang nito. Napilitan si Dee na magsampa ng reklamo sa Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB) upang mapilitan ang PNB na i-release ang titulo.

    Narito ang mga mahahalagang punto sa naging desisyon ng Korte Suprema:

    • Kontrata sa Pagitan ng PEPI at Dee: Kinilala ng Korte na may kontrata ng bilihan sa pagitan ng PEPI at Dee. Obligasyon ng PEPI na ilipat ang pagmamay-ari ng lote kay Dee kapag nakabayad na ito nang buo.

    • Mortgage ng PEPI sa PNB: Bagama’t may karapatan ang PEPI na isanla ang lote sa PNB noong ito ay pagmamay-ari pa niya, ang mortgage ay hindi dapat makapinsala sa karapatan ni Dee bilang mamimili na nakabayad na nang buo. Ayon sa Korte, “[P.D.] No. 957 cannot totally prevent the owner or developer from mortgaging the subdivision lot or condominium unit when the title thereto still resides in the owner or developer awaiting the full payment of the purchase price by the installment buyer.”

    • Proteksyon ng PD 957 sa Mamimili: Binigyang-diin ng Korte Suprema na ang PD 957 ay isang batas panlipunan na naglalayong protektahan ang mahihinang mamimili. Kaya naman, kahit na may mortgage ang lote, mas matimbang ang karapatan ni Dee na makakuha ng titulo dahil siya ay isang “innocent lot buyer” na nakabayad na nang buo. Ayon sa Korte, “As between these small lot buyers and the gigantic financial institutions which the developers deal with, it is obvious that the law—as an instrument of social justice—must favor the weak.”

    • Dacion en Pago: Bukod pa rito, binanggit din ng Korte Suprema ang isang Memorandum of Agreement sa pagitan ng PEPI at PNB kung saan isinuko na ng PEPI ang ilang ari-arian sa PNB bilang dacion en pago o kabayaran sa utang. Kasama sa mga isinukong ari-arian ang lote ni Dee. Dahil dito, lalong nawalan ng basehan ang PNB para pigilan ang pag-release ng titulo kay Dee.

    Sa madaling salita, pinanigan ng Korte Suprema si Teresita Tan Dee at inutusan ang PNB na i-release ang mortgage sa lote at ibigay ang titulo kay Dee. Pinagtibay ng Korte ang naunang desisyon ng HLURB, Office of the President, at Court of Appeals.

    PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON: ANO ANG DAPAT MONG MALAMAN BILANG MAMIMILI?

    Ang kasong PNB vs. Tan Dee ay nagpapakita ng malinaw na paninindigan ng Korte Suprema sa pagprotekta sa karapatan ng mga mamimili ng lupa sa subdivision. Narito ang ilang mahahalagang aral mula sa kasong ito:

    • PD 957 ang Sandigan Mo: Kung ikaw ay bumili ng lote sa subdivision at nakabayad ka na nang buo, may karapatan kang makuha ang titulo kahit pa nakasanla ito sa bangko dahil sa utang ng developer. Ang PD 957 ang batas na magpoprotekta sa iyo.

    • Alamin ang Status ng Ari-arian: Bago bumili ng lote, mahalagang alamin muna kung may mortgage ba ito o iba pang encumbrance. Maaaring magtanong sa Registry of Deeds o direktang makipag-ugnayan sa developer at bangko.

    • Kumpletuhin ang Bayad: Siguruhing makabayad nang buo sa lote upang mapatibay ang iyong karapatan na makuha ang titulo. Magtago ng lahat ng resibo at dokumento bilang patunay ng iyong pagbabayad.

    • Huwag Matakot Lumaban: Kung sakaling hadlangan ng bangko ang pag-release ng titulo kahit bayad ka na, huwag matakot na magsampa ng reklamo sa HLURB o sa korte. Mayroon kang legal na batayan para ipaglaban ang iyong karapatan.

    MGA MADALAS ITANONG (FAQ)

    1. Tanong: Nakabayad na ako nang buo sa lote ko sa subdivision, pero ayaw i-release ng bangko ang titulo dahil nakamortgage daw ito. Ano ang dapat kong gawin?

      Sagot: Sumulat kaagad sa bangko at sa developer na hinihiling ang pag-release ng titulo, batay sa Seksyon 25 ng PD 957 at sa desisyon ng Korte Suprema sa kasong PNB vs. Tan Dee. Kung hindi pa rin sila kumilos, maaari kang magsampa ng reklamo sa HLURB.

    2. Tanong: Ano ang HLURB? Paano ako magsasampa ng reklamo doon?

      Sagot: Ang HLURB (Housing and Land Use Regulatory Board) ay ahensya ng gobyerno na nangangasiwa sa mga subdivision at condominium projects. Maaari kang magsampa ng reklamo sa HLURB Regional Office na nakakasakop sa lokasyon ng subdivision.

    3. Tanong: May bayad ba ang pagsasampa ng reklamo sa HLURB?

      Sagot: May administrative fees na kailangang bayaran sa HLURB, ngunit karaniwan ay hindi ito masyadong mahal kumpara sa korte.

    4. Tanong: Gaano katagal bago maresolba ang kaso sa HLURB?

      Sagot: Depende sa complexity ng kaso, ngunit karaniwan ay mas mabilis ang proseso sa HLURB kaysa sa regular na korte.

    5. Tanong: Kailangan ko bang kumuha ng abogado para sa kaso ko sa HLURB?

      Sagot: Hindi mandatory ang abogado sa HLURB, ngunit makakatulong kung mayroon kang abogado upang mas mapalakas ang iyong kaso at magabayan ka sa proseso.

    6. Tanong: Ano ang dacion en pago na binanggit sa kaso?

      Sagot: Ang dacion en pago ay isang paraan ng pagbabayad ng utang kung saan nagbibigay ang may utang ng ari-arian sa kanyang pinagkakautangan bilang kapalit ng pagbabayad ng utang.

    7. Tanong: Paano kung hindi pa ako bayad nang buo sa lote? Protektado rin ba ako ng PD 957?

      Sagot: Oo, protektado ka rin ng PD 957 kahit hindi ka pa bayad nang buo, lalo na sa mga probisyon tungkol sa karapatan mong ipagpatuloy ang pagbabayad at hindi basta-basta mapawalang-bisa ang kontrata mo.

    Nais mo bang masiguro na protektado ang iyong karapatan bilang mamimili ng lupa? Ang ASG Law ay eksperto sa mga usaping real estate at handang tumulong sa iyo. Para sa konsultasyon, makipag-ugnayan dito o sumulat sa hello@asglawpartners.com. Kami sa ASG Law ay handang maging kasangga mo sa pagprotekta ng iyong pinaghirapang ari-arian. Tumawag na!



    Source: Supreme Court E-Library
    This page was dynamically generated
    by the E-Library Content Management System (E-LibCMS)

  • Proteksyon Mo Bilang Mamimili ng Kondominyo: Ano ang Gagawin Kapag Naantala ang Proyekto?

    Karapatan Mo sa Refund Kapag Naantala ang Proyekto ng Kondominyo

    G.R. No. 185798, January 13, 2014

    Ang pagbili ng kondominyo ay malaking desisyon at pamumuhunan. Ngunit paano kung ang proyektong pinaglaanan mo ng iyong ipon ay biglang naantala? Marami ang nangangarap magkaroon ng sariling tahanan, kaya’t nakakadismaya kapag ang pangakong tirahan ay hindi natutupad. Sa kasong Fil-Estate Properties, Inc. v. Spouses Ronquillo, nilinaw ng Korte Suprema ang karapatan ng mga mamimili na mabawi ang kanilang ibinayad kapag nabigo ang developer na ituloy ang proyekto sa takdang panahon. Tatalakayin natin ang mahahalagang aral mula sa kasong ito at kung paano ito makakatulong sa iyo bilang mamimili.

    Ano ang Legal na Basehan para Mabawi ang Ibinayad Mo?

    Sa Pilipinas, pinoprotektahan ng batas ang mga bumibili ng lote o unit sa subdivision at kondominyo. Ito ay sa ilalim ng Presidential Decree No. 957, o mas kilala bilang “Subdivision and Condominium Buyer’s Protective Decree.” Layunin ng batas na ito na protektahan ang mga mamimili laban sa mga mapanlinlang na developer.

    Ayon sa Seksyon 23 ng PD 957, “Non-Forfeiture of Payments. No installment payment made by a buyer in a subdivision or condominium project for the lot or unit he contracted to buy shall be forfeited in favor of the owner or developer when the buyer, after due notice to the owner or developer, desists from further payment due to the failure of the owner or developer to develop the subdivision or condominium project according to the approved plans and within the time limit for complying with the same. Such buyer may, at his option, be reimbursed the total amount paid including amortization interests but excluding delinquency interests, with interest thereon at the legal rate.”

    Malinaw sa probisyong ito na kung nabigo ang developer na ipagpatuloy ang proyekto ayon sa plano at takdang panahon, may karapatan ang mamimili na huminto sa pagbabayad at mabawi ang lahat ng kanyang ibinayad, kasama ang interes.

    Bukod pa rito, nakasaad din sa Article 1191 ng Civil Code ang karapatan sa rescission o pagpapawalang-bisa ng kontrata sa mga reciprocal obligations, kung saan ang isa sa partido ay hindi tumupad sa kanyang obligasyon. Sa kaso ng bentahan ng kondominyo, obligasyon ng developer na itayo at i-develop ang proyekto, at obligasyon naman ng mamimili na magbayad. Kapag hindi natupad ng developer ang kanyang obligasyon, may karapatan ang mamimili na ipawalang-bisa ang kontrata.

    Ang Kwento sa Likod ng Kaso: Ronquillo vs. Fil-Estate

    Ang mag-asawang Ronquillo ay bumili ng kondominyo unit sa Central Park Place Tower na dine-develop ng Fil-Estate Properties, Inc. at Fil-Estate Network, Inc. Nagbayad sila ng reservation fee at buwanang hulog hanggang Setyembre 1998. Ngunit napansin nilang huminto ang konstruksyon. Kahit nakapagbayad na sila ng mahigit P2 milyon, hindi natuloy ang proyekto.

    Dahil dito, sumulat ang mga Ronquillo sa Fil-Estate para humingi ng refund, ngunit hindi sila pinansin. Kaya’t nagdesisyon silang magsampa ng reklamo sa Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB) para mabawi ang kanilang pera, kasama ang danyos.

    Ang Laban sa HLURB, Office of the President, at Court of Appeals

    Sa HLURB, hindi sumagot ang Fil-Estate kaya’t idineklara silang in default. Naglabas ang HLURB ng desisyon na nag-uutos sa Fil-Estate na ibalik sa mga Ronquillo ang P2,198,949.96 na kanilang ibinayad, kasama ang 12% interes kada taon, moral damages, attorney’s fees, at administrative fine.

    Umapela ang Fil-Estate sa HLURB Board of Commissioners, ngunit kinatigan ang desisyon ng Arbiter. Umapela ulit sila sa Office of the President, ngunit muli silang nabigo. Hindi pa rin nagpatinag ang Fil-Estate at dinala ang kaso sa Court of Appeals.

    Sa Court of Appeals, pareho rin ang resulta. Sinang-ayunan ng CA ang desisyon ng HLURB at Office of the President. Binigyang-diin ng CA na ang pagkabigo ng Fil-Estate na ituloy ang proyekto ay sapat na dahilan para magpa-refund ang mga Ronquillo. Hindi rin tinanggap ng CA ang argumento ng Fil-Estate na ang Asian financial crisis ang dahilan ng pagkaantala, dahil hindi raw ito maituturing na fortuitous event o pangyayaring hindi inaasahan.

    Hindi pa rin sumuko ang Fil-Estate at umakyat sila sa Korte Suprema.

    Ang Desisyon ng Korte Suprema: Proteksyon sa Mamimili ang Pangunahin

    Sa Korte Suprema, muling iginiit ng Fil-Estate na walang basehan ang reklamo ng mga Ronquillo dahil hindi naman daw sila nagpakita ng masamang intensyon. Sabi nila, naantala lang ang proyekto dahil sa Asian financial crisis, isang pangyayaring hindi nila kontrolado.

    Ngunit hindi kinatigan ng Korte Suprema ang Fil-Estate. Ayon sa SC, “The non-performance of petitioners’ obligation entitles respondents to rescission under Article 1191 of the New Civil Code… More in point is Section 23 of Presidential Decree No. 957…”

    Dagdag pa ng Korte Suprema, hindi maituturing na fortuitous event ang Asian financial crisis para ma-excuse ang Fil-Estate sa kanilang obligasyon. Binanggit pa ng SC ang nauna nilang desisyon sa kasong Fil-Estate Properties, Inc. v. Spouses Go, kung saan sinabi na ang krisis pinansyal ay “not unforeseeable and beyond the control of a business corporation.”

    Dahil dito, kinatigan ng Korte Suprema ang mga naunang desisyon. Gayunpaman, binago ng SC ang interes mula 12% pababa sa 6%, alinsunod sa BSP Circular No. 799. Pinagtibay rin ng SC ang pagbibigay ng moral damages, attorney’s fees, at administrative fine sa Fil-Estate.

    Sa huli, pinaboran ng Korte Suprema ang mga Spouses Ronquillo at pinatunayan na ang batas ay nasa panig ng mga mamimili.

    Ano ang Praktikal na Aral Mula sa Kaso?

    Ang kasong Fil-Estate v. Ronquillo ay nagbibigay ng mahalagang aral para sa mga mamimili at developers ng real estate.

    Para sa Mamimili:

    • Alamin ang iyong karapatan sa ilalim ng PD 957. May karapatan kang magpa-refund kung hindi matuloy ang proyekto sa takdang panahon.
    • Huwag matakot magsampa ng reklamo. Kung hindi tumutugon ang developer sa iyong mga hinaing, huwag mag-atubiling dumulog sa HLURB o sa korte.
    • Magtipon ng mga dokumento. Itago ang reservation agreement, resibo ng bayad, at mga komunikasyon sa developer bilang ebidensya.

    Para sa Developers:

    • Tuparin ang pangako sa mga mamimili. Sikaping matapos ang proyekto sa tamang oras at ayon sa plano.
    • Huwag umasa sa “fortuitous event” bilang dahilan. Ang mga negosyo ay inaasahang handa sa iba’t ibang risk, kabilang ang economic crisis.
    • Maging responsable at makipag-ugnayan sa mamimili. Kung may problema sa proyekto, ipaalam agad sa mga mamimili at humanap ng solusyon.

    Mahahalagang Aral:

    • Proteksyon ng Mamimili: Pinoprotektahan ng PD 957 ang mga mamimili ng kondominyo laban sa kapabayaan ng developers.
    • Karapatan sa Refund: May karapatan ang mamimili na magpa-refund kung hindi natuloy ang proyekto dahil sa kapabayaan ng developer.
    • Asian Financial Crisis Hindi Excuse: Hindi maituturing na fortuitous event ang Asian financial crisis para hindi tuparin ang obligasyon sa kontrata.
    • Interes: Ang legal na interes sa refund ay 6% simula 2013 (ayon sa BSP Circular No. 799).

    Mga Madalas Itanong (FAQ)

    Tanong 1: Paano kung sinabi ng developer na naantala ang proyekto dahil sa pandemic o iba pang “force majeure”? Maituturing ba itong valid excuse?

    Sagot: Bawat kaso ay iba. Kailangan suriin kung talagang ang pandemic o “force majeure” ang direktang dahilan ng pagkaantala, at kung ginawa ba ng developer ang lahat para maiwasan ito. Hindi basta-basta tinatanggap ang “force majeure” bilang excuse, lalo na kung ang pagkaantala ay matagal na at walang konkretong aksyon ang developer para ituloy ang proyekto.

    Tanong 2: Ano ang dapat kong gawin kung gusto kong magpa-refund?

    Sagot: Una, sumulat sa developer at pormal na ipaalam ang iyong demand for refund. Kung hindi sila tumugon, maaari kang magsampa ng reklamo sa HLURB. Maghanda ng mga dokumento bilang ebidensya.

    Tanong 3: May deadline ba para magsampa ng reklamo?

    Sagot: Mayroon tinatawag na prescriptive period. Mas mainam na kumunsulta sa abogado para malaman ang specific deadline sa iyong kaso at para matiyak na nasusundan ang tamang proseso.

    Tanong 4: Makukuha ko ba agad ang buong refund?

    Sagot: Hindi agad-agad. Dadaan pa ito sa proseso ng pagdinig sa HLURB o korte. Ngunit sa tulong ng abogado at sapat na ebidensya, mas malaki ang chance na mapaboran ka.

    Tanong 5: Bukod sa refund, pwede pa ba akong humingi ng danyos?

    Sagot: Oo, maaari kang humingi ng moral damages kung napatunayan na nagkaroon ng bad faith o kapabayaan ang developer, at attorney’s fees para sa gastos sa paglilitis.

    Naranasan mo ba ang ganitong problema sa iyong biniling property? Huwag mag-atubiling kumonsulta sa eksperto. Ang ASG Law ay may mga abogado na bihasa sa real estate law at handang tumulong sa iyo. Para sa konsultasyon, maaari kang mag-email sa hello@asglawpartners.com o mag-contact dito.



    Source: Supreme Court E-Library
    This page was dynamically generated
    by the E-Library Content Management System (E-LibCMS)

  • Kontrata sa Lupa: Valid Pa Ba Kahit Walang Lisensya ang Developer? – ASG Law

    Kontrata sa Lupa: Hindi Awtomatikong Nawawalang Bisa Kahit Walang Lisensya ang Developer

    G.R. No. 176289, April 08, 2013 – MOLDEX REALTY, INC. VS. FLORA A. SABERON

    Ang pagbili ng lupa o bahay ay isa sa pinakamalaking desisyon pinansyal na gagawin ng isang Pilipino. Kaya naman, mahalagang siguruhin na ang transaksyon ay legal at protektado ang karapatan ng bumibili. Ngunit paano kung nalaman mong ang developer na pinagbilhan mo ay walang lisensya noong panahon ng bentahan? Nawawalan ba ng bisa ang kontrata mo?

    Sa kaso ng Moldex Realty, Inc. v. Flora A. Saberon, nilinaw ng Korte Suprema ang mahalagang puntong ito. Bagama’t may mga parusa ang batas para sa mga developer na nagbebenta nang walang lisensya, hindi nangangahulugan ito na awtomatikong mawawalan ng bisa ang kontrata sa pagitan ng developer at ng bumibili. Ang kasong ito ay nagbibigay-linaw sa karapatan ng mga bumibili ng lupa at nagtuturo ng mahalagang aral tungkol sa proteksyon sa ilalim ng batas.

    Legal na Konteksto: PD 957 at Maceda Law

    Ang kasong ito ay umiikot sa Presidential Decree No. 957 (PD 957), o ang “Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree,” at Republic Act No. 6552 (RA 6552), mas kilala bilang “Maceda Law.” Ang PD 957 ay nilikha upang protektahan ang mga bumibili ng lote sa subdivision at condominium laban sa mga mapanlinlang na developer. Ayon sa Seksiyon 5 ng PD 957:

    Section 5. License to sell. Such owner or dealer to whom has been issued a registration certificate shall not, however, be authorized to sell any subdivision lot or condominium unit in the registered project unless he shall have first obtained a license to sell the project within two weeks from the registration of such project.

    Ibig sabihin, bago magbenta ng lote o condominium unit, kailangan munang magkaroon ng “license to sell” ang isang developer mula sa Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB). Ang lisensyang ito ay garantiya na ang developer ay sumusunod sa mga regulasyon at may kakayahang tuparin ang kanilang pangako sa mga mamimili.

    Bukod dito, binanggit din sa kaso ang Seksiyon 17 ng PD 957 na nag-uutos sa mga developer na irehistro ang kontrata sa Register of Deeds. Layunin nito na magkaroon ng pampublikong rekord ng transaksyon at maprotektahan ang karapatan ng bumibili laban sa mga third party.

    Samantala, ang Maceda Law naman ay partikular na nagpoprotekta sa mga bumibili ng property sa installment plan. Nagbibigay ito ng ilang karapatan sa bumibili kung sakaling siya ay mahinto sa pagbabayad, tulad ng grace period at cash surrender value. Mahalaga ang Maceda Law sa kasong ito dahil ito ang naging basehan ng Korte Suprema sa pagpabor sa bumibili, kahit pa valid ang kontrata.

    Pagbusisi sa Kaso: Moldex Realty vs. Saberon

    Nagsimula ang kaso nang mag-interes si Flora Saberon na bumili ng lote sa subdivision na dine-develop ng Moldex Realty, Inc. Noong 1992, nag-apply siya para magpa-reserve ng lote at nagbayad ng paunang halaga. Ang presyo ng lote ay P396,000 kung cash, ngunit mas mataas kung installment, na umabot sa P583,498.20. Pinili ni Flora ang installment at nagsimulang magbayad mula 1992 hanggang 1996, umabot ang kabuuang bayad niya sa P375,295.49.

    Ngunit nagkaproblema nang makatanggap si Flora ng mga notice mula sa Moldex na nagpapaalala sa kanya na i-update ang kanyang account. Laking gulat niya nang malaman na ang utang niya ay lumobo nang husto. Dahil dito, kinansela ng Moldex ang kontrata at sinabing forfeited na ang lahat ng bayad ni Flora.

    Nagdemanda si Flora sa HLURB, sinasabing void ang kontrata dahil wala pang lisensya ang Moldex noong ibenta sa kanya ang lote. Inireklamo rin niya ang hindi pagpaparehistro ng kontrata at ang umano’y panlolobo ng kanyang utang.

    Sa desisyon ng HLURB Arbiter, kinatigan si Flora. Idineklara nilang walang bisa ang kontrata dahil lumabag nga ang Moldex sa PD 957 sa pagbebenta nang walang lisensya. Inutusan ang Moldex na ibalik ang lahat ng binayad ni Flora, may interes pa, at magbayad ng attorney’s fees at multa.

    Umapela ang Moldex sa HLURB Board of Commissioners, ngunit kinatigan din ang desisyon ng Arbiter. Pumunta rin ang kaso sa Office of the President (OP) at Court of Appeals (CA), ngunit pareho ang naging resulta: pabor kay Flora.

    Ngunit nang umakyat na sa Korte Suprema ang kaso, nagbago ang ihip ng hangin. Dito sinabi ng Korte Suprema na:

    A review of the relevant provisions of P.D. 957 reveals that while the law penalizes the selling of subdivision lots and condominium units without prior issuance of a Certificate of Registration and License to Sell by the HLURB, it does not provide that the absence thereof will automatically render a contract, otherwise validly entered, void.

    Ayon sa Korte Suprema, bagama’t may parusa ang pagbebenta nang walang lisensya, hindi naman sinasabi sa PD 957 na awtomatikong magiging void ang kontrata. Ang parusa ay multa at iba pang administrative sanctions, ngunit hindi invalidation ng kontrata mismo.

    Dagdag pa ng Korte Suprema tungkol sa hindi pagpaparehistro ng kontrata:

    Extrapolating the ratio decidendi in Co Chien, thus, non-registration of an instrument of conveyance will not affect the validity of a contract to sell. It will remain valid and effective between the parties thereto as under PD 1529 or The Property Registration Decree, registration merely serves as a constructive notice to the whole world to bind third parties.

    Kaya naman, bagama’t hindi void ang kontrata, hindi rin naman pinabayaan ng Korte Suprema si Flora. Inapela nila ang Maceda Law. Dahil nakapagbayad na si Flora ng mahigit dalawang taon, may karapatan siya sa refund kahit pa siya ay nag-default sa pagbabayad. Ayon sa Maceda Law, entitled si Flora sa “cash surrender value” na katumbas ng 50% ng kabuuang bayad niya.

    Kaya sa huli, ibinasura ng Korte Suprema ang desisyon ng Court of Appeals at iniutos sa Moldex na ibalik kay Flora ang 50% ng kanyang binayad, na P187,647.75.

    Praktikal na Implikasyon: Ano ang Leksyon Dito?

    Ang kasong ito ay nagtuturo ng ilang mahalagang leksyon, lalo na sa mga bumibili at nagbebenta ng lupa:

    1. Hindi porke walang lisensya ang developer, void na agad ang kontrata. Bagama’t may parusa para sa developer, mananatiling valid ang kontrata. Ngunit hindi ito nangangahulugan na okay lang magpabaya ang developer sa pagkuha ng lisensya.
    2. Protektado pa rin ang bumibili sa ilalim ng Maceda Law. Kahit pa valid ang kontrata at nag-default ang bumibili, kung nakapagbayad na siya ng mahigit dalawang taon, may karapatan pa rin siya sa refund.
    3. Mahalaga pa rin ang due diligence. Bago bumili ng lupa, alamin muna kung rehistrado ang developer at may lisensya itong magbenta. Huwag basta magtiwala sa pangako.
    4. Para sa mga developer, sumunod sa batas. Kumuha ng lisensya bago magbenta at irehistro ang mga kontrata. Hindi porke hindi void ang kontrata ay pwede nang balewalain ang regulasyon.

    Mahahalagang Aral Mula sa Kaso

    • Kontrata ay Valid Pa Rin: Ang kawalan ng lisensya ng developer ay hindi awtomatikong nagpapawalang-bisa sa kontrata.
    • Proteksyon ng Maceda Law: Ang mga bumibili sa installment plan ay may proteksyon pa rin kahit nag-default, lalo na kung nakapagbayad na ng mahigit dalawang taon.
    • Due Diligence Para sa Bumibili: Suriin ang kredibilidad at legalidad ng developer bago bumili.
    • Compliance Para sa Developer: Sundin ang batas at kumuha ng lisensya para iwas-problema at mapanatag ang mga bumibili.

    Mga Madalas Itanong (FAQs)

    Tanong 1: Ano ang Presidential Decree 957?
    Sagot: Ito ang batas na nagpoprotekta sa mga bumibili ng lote sa subdivision at condominium. Ito ay nagtatakda ng mga regulasyon para sa mga developer at nagbibigay ng karapatan sa mga mamimili.

    Tanong 2: Ano ang Maceda Law?
    Sagot: Ito ang batas na nagpoprotekta sa mga bumibili ng real estate sa installment plan. Nagbibigay ito ng grace period at cash surrender value sa mga bumibili na nag-default sa pagbabayad.

    Tanong 3: Kung walang lisensya ang developer noong binili ko ang lote, void ba ang kontrata ko?
    Sagot: Hindi awtomatiko. Ayon sa kasong Moldex vs. Saberon, mananatiling valid ang kontrata. Ngunit may parusa pa rin sa developer dahil sa paglabag sa PD 957.

    Tanong 4: Ano ang ibig sabihin ng “cash surrender value” sa Maceda Law?
    Sagot: Ito ang halaga ng pera na dapat ibalik sa bumibili kung kinansela ang kontrata dahil sa default pagkatapos makapagbayad ng mahigit dalawang taon. Sa unang limang taon, ito ay 50% ng kabuuang bayad.

    Tanong 5: Ano ang dapat kong gawin bago bumili ng lote o condominium?
    Sagot: Magsagawa ng due diligence. Alamin kung rehistrado ang developer sa HLURB at kung may lisensya itong magbenta. Basahin nang mabuti ang kontrata bago pumirma.

    Tanong 6: Kung nagkaproblema ako sa developer, saan ako pwedeng lumapit?
    Sagot: Pwede kang lumapit sa HLURB para magreklamo o mag-file ng kaso laban sa developer.

    Naranasan mo ba ang ganitong sitwasyon? Kung kailangan mo ng legal na payo o representasyon sa usapin ng real estate at kontrata, ang ASG Law ay handang tumulong. Eksperto kami sa batas real estate at consumer protection. Makipag-ugnayan sa amin para sa konsultasyon. Mag-email sa hello@asglawpartners.com o bisitahin ang aming contact page.



    Source: Supreme Court E-Library
    This page was dynamically generated
    by the E-Library Content Management System (E-LibCMS)

  • Pagpapawalang-bisa ng Kontrata sa Bentahan ng Lupa: Ano ang mga Karapatan Mo Bilang Mamimili?

    Pagpapawalang-bisa ng Kontrata sa Bentahan ng Lupa: Kailan Mo Ito Maaaring Gawin?

    Gotesco Properties, Inc. vs. Spouses Eugenio and Angelina Fajardo, G.R. No. 201167, February 27, 2013

    INTRODUKSYON

    Maraming Pilipino ang nangangarap magkaroon ng sariling lupa o bahay. Ngunit, hindi lahat ng transaksyon sa real estate ay nagiging maayos. May mga pagkakataon na ang developer ay hindi tumutupad sa kanilang pangako, tulad ng hindi pagbibigay ng titulo matapos mabayaran ang buong halaga ng lupa. Sa ganitong sitwasyon, ano ang maaaring gawin ng mamimili? Maaari bang ipawalang-bisa ang kontrata at mabawi ang pera? Ang kasong Gotesco Properties, Inc. vs. Spouses Fajardo ay nagbibigay linaw sa mga karapatan ng mamimili sa ganitong sitwasyon.

    Sa kasong ito, bumili ang mag-asawang Fajardo ng lote sa Gotesco Properties, Inc. (GPI) sa pamamagitan ng isang kontrata na bentahan. Binayaran nila ang buong halaga, ngunit hindi naibigay ng GPI ang titulo ng lupa. Dahil dito, nagsampa ng kaso ang mga Fajardo para ipawalang-bisa ang kontrata at mabawi ang kanilang pera. Ang pangunahing tanong sa kaso ay kung may karapatan ba ang mga Fajardo na ipawalang-bisa ang kontrata dahil sa hindi pagtupad ng GPI sa kanilang obligasyon.

    LEGAL NA KONTEKSTO

    Ang transaksyon sa kasong ito ay sakop ng Presidential Decree No. 957 (PD 957), o “The Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree.” Ang PD 957 ay batas na naglalayong protektahan ang mga mamimili ng lote o condominium unit laban sa mga developer na hindi tumutupad sa kanilang mga pangako at obligasyon.

    Ayon sa Seksyon 25 ng PD 957, malinaw ang obligasyon ng developer na magbigay ng titulo sa mamimili pagkatapos nitong mabayaran ang buong halaga ng lote. Narito ang sipi ng probisyon:

    Sec. 25. Issuance of Title. Ang nagmamay-ari o developer ay dapat magbigay ng titulo ng lote o unit sa bumibili pagkatapos mabayaran ang buong halaga ng lote o unit. Walang bayad, maliban sa mga kinakailangan para sa rehistrasyon ng deed of sale sa Registry of Deeds, ang dapat kolektahin para sa pag-isyu ng naturang titulo. Kung may mortgage sa lote o unit sa oras ng pag-isyu ng titulo sa bumibili, dapat tubusin ng may-ari o developer ang mortgage o ang kaukulang bahagi nito sa loob ng anim na buwan mula sa naturang pag-isyu upang ang titulo sa anumang ganap na bayad na lote o unit ay makuha at maihatid sa bumibili alinsunod dito. (Diin idinagdag.)

    Bukod pa rito, ang Article 1191 ng Civil Code ay nagbibigay ng karapatan sa isang partido na ipawalang-bisa ang kontrata kung ang kabilang partido ay hindi tumupad sa kanyang obligasyon. Ito ay tinatawag na “reciprocal obligations,” kung saan ang obligasyon ng isang partido ay katumbas ng obligasyon ng kabilang partido. Sa kaso ng kontrata sa bentahan ng lupa, ang obligasyon ng mamimili ay magbayad, at ang obligasyon ng developer ay magbigay ng titulo at lupa.

    Narito ang sipi ng Article 1191 ng Civil Code:

    ART. 1191. The power to rescind obligations is implied in reciprocal ones, in case one of the obligors should not comply with what is incumbent upon him.

    The injured party may choose between the fulfillment and the rescission of the obligation, with the payment of damages in either case. He may also seek rescission, even after he has chosen fulfillment, if the latter should become impossible.

    The court shall decree the rescission claimed, unless there be just cause authorizing the fixing of a period.

    This is understood to be without prejudice to the rights of third persons who have acquired the thing, in accordance with articles 1385 and 1388 and the Mortgage Law.

    Sa madaling salita, kung hindi tumupad ang developer sa kanyang obligasyon na magbigay ng titulo pagkatapos mabayaran ang buong halaga, may karapatan ang mamimili na ipawalang-bisa ang kontrata at mabawi ang kanyang ibinayad, kasama ang danyos.

    PAGSUSURI NG KASO

    Ang Kuwento ng Kaso

    Noong 1995, bumili ang mag-asawang Fajardo ng lote mula sa GPI sa Evergreen Executive Village sa Caloocan City sa pamamagitan ng kontrata na bentahan. Nangako ang GPI na magbibigay ng titulo pagkatapos mabayaran ang buong halaga. Buwan-buwan nagbayad ang mga Fajardo hanggang sa tuluyang nabayaran nila ang buong halaga noong Enero 17, 2000.

    Matapos ang buong pagbabayad, umasa ang mga Fajardo na ibibigay na ng GPI ang titulo. Ngunit, hindi ito nangyari. Paulit-ulit silang sumulat at nakipag-usap sa GPI, humihingi ng titulo, ngunit wala pa rin. Mula 2000 hanggang 2006, naghintay ang mga Fajardo. Dahil sa walang katiyakan, noong 2006, nagsampa sila ng reklamo sa Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB) laban sa GPI, humihingi na ipatupad ang kontrata o kaya’y ipawalang-bisa ito at ibalik ang kanilang pera.

    Depensa ng GPI, hindi raw nila maibigay ang titulo dahil may problema sa teknikal na deskripsyon ng mother title ng lupa. Sinabi pa nila na hindi raw nila kontrolado ang sitwasyon dahil naapela pa raw sa korte ang kaso tungkol sa teknikal na deskripsyon. Dagdag pa nila, nalutas na raw nila ang problema sa Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) na nagpaharang sa titulo.

    Ang Desisyon ng HLURB, Office of the President, at Court of Appeals

    Nanalo ang mga Fajardo sa HLURB. Ayon sa HLURB, obligasyon ng GPI na magbigay ng titulo pagkatapos mabayaran ang buong halaga. Dahil hindi ito nagawa ng GPI, may substantial breach ng kontrata, kaya tama lang na ipawalang-bisa ito. Inutusan ng HLURB ang GPI na ibalik ang pera ng mga Fajardo, kasama ang interes, danyos, at bayad sa abogado.

    Umapela ang GPI sa HLURB Board of Commissioners, ngunit pinagtibay ang desisyon ng HLURB-ENCRFO. Muling umapela ang GPI sa Office of the President (OP), ngunit muling natalo. Pinagtibay rin ng OP ang desisyon ng HLURB.

    Umapela pa rin ang GPI sa Court of Appeals (CA). Pinagtibay ng CA ang desisyon ng OP, ngunit binago ang halaga na dapat ibalik sa mga Fajardo. Ayon sa CA, dapat ibalik ng GPI ang prevailing market value ng lupa, hindi lang ang orihinal na presyo. Binanggit ng CA ang kaso ng Solid Homes vs. Tan, kung saan sinabi ng Korte Suprema na hindi makatarungan na ibalik lang ang orihinal na presyo kung tumaas na ang halaga ng lupa sa paglipas ng panahon.

    Ang Desisyon ng Korte Suprema

    Umakyat ang kaso sa Korte Suprema. Pinagtibay ng Korte Suprema ang desisyon ng CA, maliban sa pagtanggal ng personal na pananagutan ng mga individual petitioners (mga opisyal ng GPI). Ayon sa Korte Suprema, tama ang CA na nagdesisyon na may karapatan ang mga Fajardo na ipawalang-bisa ang kontrata dahil sa substantial breach ng GPI. Hindi katanggap-tanggap ang depensa ng GPI na hindi nila kontrolado ang sitwasyon. Masyadong matagal na ang panahon mula nang mabayaran ang buong halaga (2000) hanggang sa magsampa ng kaso ang mga Fajardo (2006), ngunit wala pa ring titulo.

    Binigyang-diin ng Korte Suprema ang kahalagahan ng PD 957 sa pagprotekta sa mga mamimili. Sinabi ng Korte Suprema na dapat ibalik sa mga Fajardo ang prevailing market value ng lupa para hindi sila malugi at para hindi naman magpayaman ang GPI sa kapinsalaan ng mga mamimili.

    Sipi mula sa Desisyon ng Korte Suprema:

    “Hindi maitatanggi na malaking paglabag sa kontrata ang ginawa ng GPI sa kontrata nito sa bentahan kasama ang Sps. Fajardo na nagbibigay sa huli ng karapatang ipawalang-bisa ang pareho alinsunod sa Artikulo 1191 ng Kodigo.”

    “Equity and justice dictate that the injured party should be paid the market value of the lot, otherwise, respondents Solid Homes, Inc. & Purita Soliven would enrich themselves at the expense of herein lot owners when they sell the same lot at the present market value.”

    PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON

    Ang kasong Gotesco vs. Fajardo ay mahalaga dahil pinoprotektahan nito ang karapatan ng mga mamimili ng lupa. Ipinapakita nito na hindi maaaring basta-basta balewalain ng mga developer ang kanilang obligasyon na magbigay ng titulo pagkatapos mabayaran ang buong halaga. Kung hindi tumupad ang developer, may karapatan ang mamimili na ipawalang-bisa ang kontrata at mabawi ang prevailing market value ng lupa, hindi lang ang orihinal na presyo.

    Mahahalagang Aral mula sa Kaso:

    • Proteksyon ng PD 957: Ang PD 957 ay isang mahalagang batas na nagpoprotekta sa mga mamimili ng lupa at condominium laban sa mga developer na hindi sumusunod sa batas.
    • Obligasyon ng Developer: Obligasyon ng developer na magbigay ng titulo sa mamimili pagkatapos mabayaran ang buong halaga. Ang hindi pagtupad nito ay substantial breach ng kontrata.
    • Karapatan ng Mamimili: Kung hindi tumupad ang developer, may karapatan ang mamimili na ipawalang-bisa ang kontrata at mabawi ang prevailing market value ng lupa.
    • Mahalaga ang Dokumentasyon: Siguraduhing may kontrata na bentahan at certificate of full payment bilang ebidensya ng transaksyon.
    • Huwag Magpatumpik-tumpik: Kung hindi tumutupad ang developer, agad na kumonsulta sa abogado at magsampa ng reklamo sa HLURB o korte para maprotektahan ang iyong karapatan.

    MGA KARANIWANG TANONG (FAQ)

    Tanong 1: Ano ang kontrata sa bentahan ng lupa (Contract to Sell)?
    Sagot: Ito ay isang kasunduan kung saan nangangako ang developer na ibebenta ang lupa sa mamimili kapag nabayaran na nito ang buong halaga. Hindi pa naililipat ang titulo sa pangalan ng mamimili hangga’t hindi pa nababayaran ang buong presyo.

    Tanong 2: Ano ang PD 957 at bakit ito mahalaga?
    Sagot: Ang PD 957 ay “The Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree.” Ito ay batas na nagpoprotekta sa mga mamimili ng lupa at condominium laban sa mga mapanlinlang na developer. Mahalaga ito dahil nagtatakda ito ng mga regulasyon at obligasyon para sa mga developer, at nagbibigay ng karapatan sa mga mamimili.

    Tanong 3: Kailan ako may karapatang ipawalang-bisa ang kontrata sa bentahan ng lupa?
    Sagot: May karapatan kang ipawalang-bisa ang kontrata kung hindi tumupad ang developer sa kanyang obligasyon, tulad ng hindi pagbibigay ng titulo pagkatapos mabayaran ang buong halaga, o kung hindi natapos ang proyekto ayon sa plano.

    Tanong 4: Ano ang “prevailing market value” at paano ito kinukuwenta?
    Sagot: Ang “prevailing market value” ay ang kasalukuyang halaga ng lupa sa merkado. Kinukuwenta ito batay sa appraisal, bentahan ng mga katulad na lupa sa lugar, at iba pang factors na nakakaapekto sa halaga ng real estate.

    Tanong 5: Saan ako maaaring magsampa ng reklamo laban sa developer?
    Sagot: Maaari kang magsampa ng reklamo sa Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB). Maaari ka rin dumulog sa korte kung kinakailangan.

    Tanong 6: Ano ang dapat kong gawin kung hindi ibinibigay ng developer ang titulo ko kahit bayad na ako?
    Sagot: Una, sumulat ka ng demand letter sa developer, humihingi na ibigay ang titulo. Kung hindi pa rin sila tumupad, kumonsulta ka sa abogado at magsampa ng reklamo sa HLURB o korte.

    Tanong 7: Maaari ba akong makakuha ng danyos bukod pa sa pagbabalik ng market value ng lupa?
    Sagot: Oo, maaari kang humingi ng moral damages, exemplary damages, attorney’s fees, at iba pang danyos na dulot ng paglabag ng developer sa kontrata.

    Naranasan mo ba ang ganitong problema sa developer? Huwag mag-atubiling kumonsulta sa ASG Law. Kami ay eksperto sa mga kaso tungkol sa real estate at kontrata. Maaari kaming makatulong sa iyo na maprotektahan ang iyong karapatan at mabawi ang nararapat sa iyo.

    Para sa konsultasyon, maaari kang mag-email sa amin sa hello@asglawpartners.com o makipag-ugnayan dito.





    Source: Supreme Court E-Library

    This page was dynamically generated

    by the E-Library Content Management System (E-LibCMS)

  • Proteksyon ng Mamimili ng Condo: Bakit Mahalaga ang Pag-apruba ng HLURB sa Mortgage?

    Huwag Magpabaya: Siguraduhing Aprubado ng HLURB ang Mortgage Bago Bumili ng Condo

    G.R. No. 171677, January 30, 2013

    INTRODUKSYON

    Isipin mo na nag-ipon ka ng matagal para makabili ng sariling condo. Sa wakas, nakahanap ka ng perpektong unit at masaya kang pumirma sa kontrata. Pero paano kung bigla mong malaman na nakasanla pala sa bangko ang buong proyekto ng condo, at hindi pa aprubado ng Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB) ang mortgage na ito? Ito ang bangungot na iniiwasan ng batas, at ito mismo ang sentro ng kaso ng Philippine National Bank vs. Rina Parayno Lim at Puerto Azul Land, Inc.

    Sa kasong ito, binigyang-diin ng Korte Suprema ang kahalagahan ng pagkuha ng apruba mula sa HLURB bago isanla ng developer ang isang proyekto ng condominium. Ang desisyon na ito ay nagsisilbing paalala sa mga developer at bangko, ngunit higit sa lahat, proteksyon para sa mga mamimili ng condominium laban sa posibleng pang-aabuso at komplikasyon na maaaring idulot ng mga hindi aprubadong mortgage.

    LEGAL NA KONTEKSTO: P.D. 957 at ang Proteksyon sa Mamimili

    Ang kasong ito ay nakabatay sa Presidential Decree (P.D.) No. 957, na kilala rin bilang “The Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree.” Layunin ng batas na ito na protektahan ang mga mamimili ng subdivision at condominium unit laban sa mga mapanlinlang na developer. Isa sa mga pangunahing probisyon nito ay ang Seksyon 18, na malinaw na nagsasaad:

    “Sec. 18. Mortgages. No mortgage on any unit or lot shall be made by the owner or developer without prior written approval of the Authority [HLURB].”

    Ibig sabihin, bawal magsanla ang developer ng anumang unit o lote sa isang proyekto ng subdivision o condominium nang walang pahintulot mula sa HLURB. Ang layunin nito ay tiyakin na ang pondo mula sa mortgage ay gagamitin talaga para sa pagpapaunlad ng proyekto at hindi mapupunta sa ibang bagay. Bukod pa rito, mahalagang malaman ng mamimili ang tungkol sa mortgage upang mabigyan sila ng opsyon na direktang magbayad sa bangko at masigurong malilipat sa kanila ang titulo pagkatapos nilang mabayaran ang unit.

    Kung lumabag ang developer sa Seksyon 18, ano ang mangyayari? Ayon sa P.D. 957, maaaring maparusahan ang developer ng multa, pagkabilanggo, o pagkansela ng lisensya. Ngunit ang mas mahalaga, ayon sa interpretasyon ng Korte Suprema sa kasong ito at sa mga naunang kaso tulad ng Far East Bank & Trust Co. v. Marquez, ang mortgage na ginawa nang walang apruba ng HLURB ay maituturing na “void” o walang bisa laban sa mamimili.

    PAGBUKAS NG KASO: PNB vs. Rina Parayno Lim at Puerto Azul Land, Inc.

    Nagsimula ang lahat noong 1993 nang magkaroon ng lisensya ang Puerto Azul Land, Inc. (PALI) para magbenta ng condominium units sa Vista de Loro Condominium project sa Cavite. Para mapondohan ang proyekto, umutang ang PALI ng malaking halaga sa Philippine National Bank (PNB) at isinanla ang mga lote kung saan nakatayo ang condo.

    Hindi nakuha ng PALI ang apruba ng HLURB bago isanla ang mga lote sa PNB. Pagkalipas ng ilang panahon, bumili si Rina Parayno Lim ng isang unit sa Vista de Loro mula sa PALI. Nang malaman ni Lim na nakasanla pala ang kanyang unit sa PNB at walang apruba ng HLURB ang mortgage, naghain siya ng reklamo sa HLURB para ipawalang-bisa ang mortgage.

    Narito ang mahalagang timeline ng kaso:

    • 1994: PALI at PNB nagkasundo sa mortgage nang walang apruba ng HLURB.
    • 1997: Bumili si Rina Parayno Lim ng condo unit mula sa PALI.
    • 1999: Nagsampa ng reklamo si Lim sa HLURB para ipawalang-bisa ang mortgage. Bago pa nito, nagsampa na rin ang PALI ng sariling kaso sa korte (RTC) para ipawalang-bisa ang mortgage (unang kaso ng pagpapawalang-bisa).
    • 2000: Ipinagdesisyon ng HLURB na walang bisa ang mortgage at pinaboran si Lim.
    • 2003: Sa unang kaso ng pagpapawalang-bisa, ibinasura ng RTC ang kaso ng PALI at sinabing valid ang mortgage. Ngunit sa parehong taon, pinagtibay ng Office of the President (OP) ang desisyon ng HLURB na nagpapawalang-bisa sa mortgage.
    • 2005: Binuwag ng Court of Appeals (CA) ang award ng moral damages at attorney’s fees kay Lim, ngunit pinagtibay pa rin na walang bisa ang mortgage.
    • 2013: Nagdesisyon ang Korte Suprema.

    Sa pagdinig sa Korte Suprema, inilahad ng PNB ang ilang argumento:

    • Res Judicata: Dapat daw na hindi na muling pag-usapan ang validity ng mortgage dahil napagdesisyonan na ito sa unang kaso sa RTC.
    • Jurisdiction ng HLURB: Wala raw jurisdiction ang HLURB na magpawalang-bisa ng mortgage.
    • Mortgagee in Good Faith: Good faith mortgagee raw ang PNB dahil malinis ang titulo ng lupa nang isanla ito.

    DESISYON NG KORTE SUPREMA: Balanse ng Proteksyon at Respeto sa Kontrata

    Pinagbigyan ng Korte Suprema ang PNB sa ilang punto, ngunit nanindigan pa rin sa proteksyon ng mamimili. Narito ang mahahalagang punto sa desisyon ng Korte Suprema:

    Una, tungkol sa res judicata, sinabi ng Korte Suprema na bagamat pinal na ang desisyon ng RTC sa unang kaso, ito ay umiiral lamang sa pagitan ng PALI at PNB. Hindi kasali si Lim sa unang kaso, kaya hindi siya sakop ng res judicata.

    Pangalawa, kinilala ng Korte Suprema ang jurisdiction ng HLURB na dinggin ang reklamo ni Lim. Ayon sa Korte, malawak ang kapangyarihan ng HLURB na protektahan ang mga mamimili laban sa “unsound real estate business practices,” kasama na rito ang pagpapasanla ng proyekto nang walang apruba.

    Pangatlo, bagamat sinabi ng Korte Suprema na valid pa rin ang mortgage sa pagitan ng PALI at PNB dahil sa res judicata, binigyang-diin nito na “ang mortgage contract is void as against [Lim].” Ito ang susing linya sa desisyon. Ipinaliwanag ng Korte na:

    “Acts executed against the provisions of mandatory or prohibitory laws shall be void. Hence, the mortgage over the lot is null and void insofar as private respondent is concerned.”

    Ibig sabihin, kahit valid ang mortgage sa pagitan ng bangko at developer, hindi ito maaaring ipairal laban kay Lim at sa iba pang mamimili na katulad niya. Protektado sila ng P.D. 957.

    PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON: Ano ang Dapat Gawin ng Mamimili at Developer?

    Ang desisyon na ito ay nagbibigay ng malinaw na aral para sa lahat ng partido sa industriya ng real estate:

    Para sa mga Mamimili ng Condo:

    • Magtanong at Mag-imbestiga: Bago bumili, alamin kung may mortgage ang proyekto at kung may apruba ito ng HLURB. Huwag basta magtiwala sa sinasabi ng developer.
    • Suriin ang Titulo: Siguraduhing walang nakalakip na mortgage sa titulo ng unit na binibili mo bago ka magbayad.
    • Alamin ang Iyong Karapatan: Kung may problema sa mortgage na hindi aprubado ng HLURB, magsumbong sa HLURB at humingi ng legal na payo.

    Para sa mga Developer:

    • Sumunod sa Batas: Kumuha ng apruba sa HLURB bago isanla ang proyekto. Ito ay hindi lamang legal na obligasyon, kundi paraan din para mapanatag ang loob ng mga mamimili.
    • Maging Transparent: Ipahayag sa mga mamimili kung may mortgage ang proyekto at kung ito ay aprubado ng HLURB.

    Para sa mga Bangko:

    • Due Diligence: Magsagawa ng masusing pagsisiyasat bago magpautang sa mga developer. Alamin kung sumusunod ang developer sa P.D. 957, kasama na ang pagkuha ng apruba sa HLURB para sa mortgage.

    Key Lessons:

    • Ang pag-apruba ng HLURB sa mortgage ng proyekto ng condominium ay hindi lamang isang formalidad, kundi isang legal na requirement na nagpoprotekta sa mga mamimili.
    • Ang mortgage na walang apruba ng HLURB ay “void” o walang bisa laban sa mamimili, kahit pa valid ito sa pagitan ng developer at bangko.
    • May jurisdiction ang HLURB na dinggin ang mga reklamo tungkol sa mga hindi aprubadong mortgage at ipawalang-bisa ito para sa proteksyon ng mamimili.

    FREQUENTLY ASKED QUESTIONS (FAQ)

    Tanong 1: Ano ang HLURB?

    Sagot: Ang HLURB ay ang Housing and Land Use Regulatory Board. Ito ang ahensya ng gobyerno na responsable sa pag-regulate at pag-supervise sa mga subdivision at condominium projects sa Pilipinas.

    Tanong 2: Bakit kailangan ang apruba ng HLURB sa mortgage?

    Sagot: Para protektahan ang mga mamimili. Tinitiyak ng HLURB na ang pondo mula sa mortgage ay gagamitin para sa proyekto at hindi mapapahamak ang interes ng mga bumibili ng unit.

    Tanong 3: Ano ang mangyayari kung hindi aprubado ng HLURB ang mortgage?

    Sagot: Ayon sa Korte Suprema, ang mortgage ay “void” o walang bisa laban sa mamimili. Ibig sabihin, hindi ito maaaring ipairal laban sa kanila.

    Tanong 4: Bumili na ako ng condo unit at ngayon ko lang nalaman na may mortgage na walang apruba ng HLURB. Ano ang dapat kong gawin?

    Sagot: Maaari kang maghain ng reklamo sa HLURB para ipawalang-bisa ang mortgage na nakaapekto sa iyong unit. Magandang kumuha rin ng legal na payo para masiguro ang iyong karapatan.

    Tanong 5: Developer ako. Paano ako makakakuha ng apruba sa HLURB para sa mortgage?

    Sagot: Kinakailangan mong mag-submit ng aplikasyon sa HLURB kasama ang mga dokumentong nagpapatunay na gagamitin ang pondo ng mortgage para sa pagpapaunlad ng proyekto. Makipag-ugnayan sa HLURB para sa kumpletong listahan ng requirements.

    Tanong 6: Bangko ako. Paano ko masisigurado na sumusunod sa P.D. 957 ang developer na inuutangan ko?

    Sagot: Magsagawa ng due diligence. Alamin kung may lisensya ang developer at kung sumusunod sila sa lahat ng regulasyon ng HLURB, kasama na ang pagkuha ng apruba para sa mortgage.

    Tanong 7: Ano ang remedyo ng mamimili kung na-foreclose ang condo unit dahil sa mortgage na walang apruba ng HLURB?

    Sagot: Maaaring maghain ng aksyon ang mamimili sa korte para mapawalang-bisa ang foreclosure at maibalik ang unit. Mahalaga ang legal na representasyon sa ganitong sitwasyon.

    Tanong 8: Mayroon bang limitasyon ang proteksyon ng P.D. 957 sa mamimili?

    Sagot: Oo. Ang P.D. 957 ay pangunahing nakatuon sa proteksyon ng mga bumibili ng subdivision lots at condominium units. Hindi ito sumasaklaw sa lahat ng uri ng transaksyon sa real estate.

    Tanong 9: Ano ang ibig sabihin ng “redemption” sa konteksto ng P.D. 957?

    Sagot: Ang redemption ay ang karapatan ng mamimili na tubusin ang kanyang unit mula sa mortgage. Ayon sa Seksyon 25 ng P.D. 957, obligasyon ng developer na i-redeem ang bahagi ng mortgage na katumbas ng unit na binili ng mamimili.

    Tanong 10: Naaapektuhan ba ng desisyong ito ang lahat ng uri ng mortgage sa real estate?

    Sagot: Hindi. Ang desisyong ito ay partikular na tumutukoy sa mga mortgage sa mga proyekto ng subdivision at condominium na sakop ng P.D. 957.

    Naging malinaw sa kasong ito na seryoso ang Korte Suprema sa pagprotekta sa mga mamimili ng condominium. Huwag magpabaya at alamin ang iyong mga karapatan. Kung may katanungan ka o nangangailangan ng legal na tulong ukol sa usaping real estate, huwag mag-atubiling kumonsulta sa eksperto. Ang ASG Law ay handang tumulong sa iyo.

    Para sa konsultasyon, maaari kang mag-email sa amin sa hello@asglawpartners.com o makipag-ugnayan dito.




    Source: Supreme Court E-Library
    This page was dynamically generated
    by the E-Library Content Management System (E-LibCMS)

  • Proteksyon ng Mamimili: Bakit Kailangan ang HLURB Approval sa Mortgage Bago Itayo ang Condominium?

    Proteksyon ng Mamimili: Bakit Kailangan ang HLURB Approval sa Mortgage Bago Itayo ang Condominium?

    Philippine Bank of Communications v. Pridisons Realty Corporation, G.R. No. 155113, Enero 9, 2013

    INTRODUKSYON

    Isipin mo na bumili ka ng condominium unit sa pre-selling. Buong puso kang naghulog buwan-buwan, nag-ipon para sa pangarap mong tahanan. Ngunit sa kasamaang palad, nalaman mo na lang na nakamortis pala ang buong property sa bangko, at dahil hindi nakabayad ang developer, posibleng mawala ang unit mo. Nakakatakot, di ba? Ito ang realidad na gustong iwasan ng batas para sa mga mamimili ng condominium at subdivision.

    Sa kaso ng Philippine Bank of Communications v. Pridisons Realty Corporation, tinalakay ng Korte Suprema kung balido ba ang isang mortgage na ginawa sa lupa bago pa man magsimula ang development ng condominium, at kung kailangan ba dito ang approval ng Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB). Ang sentrong tanong: Maaari bang basta na lang ipagwalang-bahala ang proteksyon na binibigay ng batas sa mga mamimili dahil lang nauna ang mortgage kaysa sa development?

    LEGAL NA KONTEKSTO: PD 957 AT ANG PROTEKSYON SA MAMIMILI

    Ang kasong ito ay umiikot sa Presidential Decree No. 957, o mas kilala bilang “The Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree.” Nilayon ng batas na ito na protektahan ang mga mamimili ng subdivision lot at condominium unit laban sa mga mapagsamantalang developer. Alam natin na madalas, mas mahina ang posisyon ng mamimili kumpara sa malalaking kumpanya ng real estate at mga bangko.

    Isa sa mga pangunahing probisyon ng PD 957 ay ang Section 18, na nagsasaad:

    “Section 18. Mortgages. No mortgage on any unit or lot shall be made by the owner or developer without prior written approval of the Authority. Such approval shall not be granted unless it is shown that the proceeds of the mortgage loan shall be used for the development of the condominium or subdivision project and effective measures have been provided to ensure such utilization.”

    Ibig sabihin, hindi basta-basta makakapag-mortgage ang developer ng unit o lote nang walang pahintulot mula sa HLURB (dating National Housing Authority o NHA). Ang approval na ito ay ibinibigay lamang kung mapatunayan na ang pondo mula sa mortgage ay gagamitin para sa development ng proyekto, at may sapat na paraan para masiguro na magagamit nga ito doon.

    Mayroon ding Section 4 ang PD 957 na nagsasaad:

    “Section 4. Registration of Projects. …Provided, however, that in case any subdivision lot or condominium unit is mortgaged, it is sufficient if the instrument of mortgage contains a stipulation that the mortgagee shall release the mortgage on any subdivision lot or condominium unit as soon as the full purchase price for the same is paid by the buyer.”

    Dito naman, sinasabi na kung ang lote o unit ay nakamortis na, kailangan na may probisyon sa mortgage agreement na ire-release ang mortgage pagkatapos mabayaran ng mamimili ang buong presyo. Ang layunin nito ay para matiyak na makukuha ng mamimili ang malinis na titulo pagkatapos niyang magbayad.

    Ang HLURB naman, sa pamamagitan ng PD 1344, ay may eksklusibong hurisdiksyon na dinggin at desisyunan ang mga kaso tungkol sa “unsound real estate business practices” at mga “claims” ng mamimili laban sa developer. Kabilang dito ang mga kaso para sa specific performance (gawin ang obligasyon) at pagpapawalang-bisa ng mortgage.

    Sa madaling sabi, nilalayon ng PD 957 at PD 1344 na bigyan ng proteksyon ang mga mamimili sa real estate, at siguraduhin na hindi sila mapapahamak dahil sa kapabayaan o panloloko ng mga developer at iba pang sangkot sa industriya.

    PAGHIMAY SA KASO: PBCOM v. PRIDISONS REALTY

    Ang Pridisons Realty Corporation ang may-ari ng lupa sa New Manila, Quezon City. Noong 1989, nag-loan sila sa Philippine Bank of Communications (PBComm) at ginawang collateral ang lupa. Nirehistro ang mortgage na ito.

    Pagkatapos nito, inilipat ng Pridisons ang karapatan sa lupa sa sister company nito, ang Ivory Crest Realty. Nag-apply ang Ivory Crest sa HLURB para magtayo at magbenta ng condominium units sa lupa na iyon. Binigyan sila ng lisensya noong 1991.

    Bumili ng units ang mga respondents na sina Bormacheco, Inc., Nazario Santos, at iba pa. Ngunit hindi nakabayad ng loan ang Pridisons sa PBComm, kaya sinubukan ng bangko na i-foreclose ang lupa.

    Pinigilan ito ng HLURB dahil nag-file ng kaso ang mga bumili ng unit. Iginiit nila na dapat ibigay sa kanila ang titulo ng units na nabayaran na nila, nang walang mortgage. Sinabi ng PBComm na mas matanda ang mortgage nila kaya mas matimbang ito kaysa sa karapatan ng mga bumibili. Kinuwestiyon din ng PBComm ang hurisdiksyon ng HLURB dahil hindi naman daw sila developer.

    Narito ang naging procedural journey ng kaso:

    • HLURB Arbiter: Nagpabor sa mga bumibili. Pinawalang-bisa ang mortgage dahil walang HLURB approval.
    • HLURB en banc: Kinumpirma ang desisyon ng Arbiter. Sinabing may hurisdiksyon sila sa mortgagee banks at kailangan talaga ang HLURB approval kahit raw land pa ang mortgage.
    • Office of the President (OP): Umapela ang PBComm, ngunit sinang-ayunan ng OP ang HLURB.
    • Court of Appeals (CA): Umapela ulit ang PBComm sa CA. Dineklara ng CA na malawak ang kapangyarihan ng HLURB at kinumpirma ang pagpapawalang-bisa sa mortgage. Sinabi ng CA na kahit nauna ang mortgage, alam naman ng PBComm na condominium ang itatayo, kaya dapat sumunod sa Section 18.
    • Korte Suprema: Umapela ang PBComm sa Korte Suprema.

    Sa Korte Suprema, iginiit ng PBComm na hindi sila sakop ng hurisdiksyon ng HLURB dahil hindi sila developer. Sinabi rin nila na hindi dapat i-apply ang Section 18 dahil raw land pa ang lupa noong ginawa ang mortgage. Dapat daw Section 4 ang i-apply, na nangangailangan lang ng stipulation sa mortgage agreement.

    Ngunit hindi kinatigan ng Korte Suprema ang PBComm. Ayon sa Korte:

    “Jurisprudence consistently recognizes the rationale behind the enactment of PD No. 957 – to protect innocent lot buyers from scheming developers. For this reason, the Court has broadly construed the jurisdiction of the HLURB to include complaints for annulment of mortgages of condominium or subdivision units.”

    Kinilala ng Korte Suprema na kahit na limitahan ng PD 957 ang hurisdiksyon sa pagitan ng buyer at developer, sakop pa rin ng HLURB ang “unsound real estate business practices,” na pwedeng umabot sa third parties tulad ng bangko. Para sa Korte, ang pagpapawalang-bisa ng mortgage ay sakop ng hurisdiksyon ng HLURB.

    Tungkol naman sa validity ng mortgage, sinabi ng Korte Suprema na tama ang CA at HLURB na i-apply ang Section 18. Kahit na raw land pa ang lupa noong ginawa ang mortgage, nakita ng Korte Suprema na alam naman ng PBComm na condominium ang itatayo. Binigyang diin ng Korte ang “standard industry practice” ng mga bangko na alamin ang purpose ng loan at mag-require ng project feasibility studies. Ayon sa Korte:

    “…we presume that the standard banking and industry practice and procedures were observed prior to the execution of the mortgage contract, and that there was due disclosure of loan purpose and submission of plans to the bank.”

    Bukod pa rito, napansin ng Korte Suprema ang “progressive releases” ng loan para sa development ng proyekto, at ang katotohanan na hindi ma-issue ang master deed at condominium titles kung hindi ni-release ng PBComm ang titulo ng lupa. Mula dito, nakumbinsi ang Korte na may “actual knowledge” ang PBComm tungkol sa condominium project, at sinadya lang na unahan ang mortgage para iwasan ang Section 18.

    Kaya naman, pinagtibay ng Korte Suprema ang pagpapawalang-bisa sa mortgage at pinanigan ang karapatan ng mga bumibili ng condominium units.

    PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON: ANO ANG ARAL DITO?

    Ang desisyon na ito ay nagpapakita ng importansya ng proteksyon na binibigay ng PD 957 sa mga mamimili ng condominium at subdivision. Hindi basta-basta mapapawalang-saysay ang batas na ito dahil lang sa teknikalidad o dahil nauna ang ibang transaksyon.

    Para sa mga bangko at iba pang nagpapautang, dapat nilang siguraduhin na sumusunod sila sa PD 957 kapag nagpapautang sa mga developer. Kailangan nilang alamin kung may plano bang mag-develop ng subdivision o condominium ang borrower, at kung meron, kailangan nilang siguraduhin na may HLURB approval ang mortgage. Hindi sapat na sabihin na raw land pa lang ang collateral kaya hindi na kailangan ng approval.

    Para sa mga developer, kailangan nilang sumunod sa lahat ng regulasyon ng HLURB, kasama na ang pagkuha ng approval para sa mortgage. Hindi nila pwedeng iwasan ang Section 18 sa pamamagitan ng paggawa ng mortgage bago pa mag-apply ng lisensya sa HLURB.

    Para sa mga mamimili, dapat silang maging maingat at alamin ang status ng property bago bumili. Tanungin kung may mortgage ba ito, at kung meron, siguraduhin na may HLURB approval ito. Ang PD 957 ay batas para protektahan sila, kaya dapat nilang gamitin ito.

    SUSING ARAL:

    • HLURB Approval ay Mahalaga: Kahit raw land pa ang lupa, kailangan pa rin ng HLURB approval para sa mortgage kung plano itayo ang condominium o subdivision, lalo na kung alam ito ng mortgagee.
    • Proteksyon sa Mamimili ang Pangunahin: Ang PD 957 ay batas para protektahan ang mga mamimili, at bibigyan ito ng malawak na interpretasyon para maabot ang layuning ito.
    • Due Diligence para sa Bangko: Dapat mag-conduct ng due diligence ang mga bangko at alamin ang purpose ng loan at development plans ng borrower.

    MGA KARANIWANG TANONG (FAQ)

    Tanong 1: Kailangan ba talaga ng HLURB approval para sa mortgage?
    Sagot: Oo, ayon sa Section 18 ng PD 957, kailangan ng prior written approval ng HLURB para sa mortgage ng condominium unit o subdivision lot.

    Tanong 2: Paano kung raw land pa lang ang lupa noong ginawa ang mortgage?
    Sagot: Kahit raw land pa, kung alam ng mortgagee na plano itayo ang condominium o subdivision, kailangan pa rin ang HLURB approval. Ang Section 18 ay pwedeng i-apply kahit sa raw land kung may development plan.

    Tanong 3: Ano ang mangyayari kung walang HLURB approval ang mortgage?
    Sagot: Maaaring mapawalang-bisa ang mortgage, tulad ng nangyari sa kasong ito. Ngunit, mananatili itong ebidensya ng pagkakautang.

    Tanong 4: Ano ang proteksyon ng mamimili sa ganitong sitwasyon?
    Sagot: Pinoprotektahan ng PD 957 ang mga mamimili. Maaari silang mag-file ng kaso sa HLURB para mapawalang-bisa ang mortgage at maipatupad ang kanilang karapatan sa unit.

    Tanong 5: Ano ang dapat gawin ng bangko para masiguro na valid ang mortgage nila?
    Sagot: Dapat siguraduhin ng bangko na may HLURB approval ang mortgage kung ang collateral ay condominium o subdivision project, o planong gawing project. Mag-conduct din sila ng due diligence.

    Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa real estate law at proteksyon ng mamimili, huwag mag-atubiling kumonsulta sa ASG Law. Eksperto kami sa mga usaping tulad nito at handang tumulong sa iyo. Bisitahin ang aming website dito o mag-email sa amin sa hello@asglawpartners.com para sa konsultasyon.



    Source: Supreme Court E-Library
    This page was dynamically generated
    by the E-Library Content Management System (E-LibCMS)

  • Kontrata sa Pagbenta ng Lupa: Kailan Dapat Ibigay ang Titulo at Ano ang mga Karapatan Mo?

    Pagbebenta ng Lupa: Obligasyon ng Nagbebenta na Ibigay ang Titulo

    G.R. NO. 147869, January 26, 2005 (V.V. SOLIVEN REALTY CORP., PETITIONER, VS. LUIS KUNG BENG T. ONG., RESPONDENT.)

    Maraming Pilipino ang nangangarap magkaroon ng sariling lupa. Pero paano kung bayad ka na, pero hindi pa rin ibinibigay ang titulo? Ang kasong ito ay nagtuturo sa atin ng mahalagang aral tungkol sa mga obligasyon ng nagbebenta ng lupa, lalo na pagdating sa pagbibigay ng titulo pagkatapos mabayaran ang buong halaga.

    Panimula

    Isipin mo na lang, pinaghirapan mo nang bayaran ang iyong lupa, pero hindi pa rin maibigay-bigay ang titulo. Nakakainis, di ba? Ito ang sentrong isyu sa kasong ito. Ang V.V. Soliven Realty Corp. ay inutusan ng Korte Suprema na magbigay ng titulo sa bumili na si Luis Kung Beng T. Ong matapos nitong bayaran ang buong halaga ng lupa. Bukod pa rito, mayroon pang mga isyu tungkol sa danyos at interes na kailangang pagbayaran ng realty company.

    Ang Legal na Konteksto

    Ang kasong ito ay umiikot sa konsepto ng “Contract to Sell” o Kasunduan na Magbenta. Sa ganitong uri ng kasunduan, hindi pa agad naililipat ang pagmamay-ari ng lupa sa bumibili hangga’t hindi pa niya nababayaran ang buong halaga. Pero, kapag nabayaran na ang buong halaga, obligasyon na ng nagbebenta na ibigay ang titulo.

    Ayon sa Presidential Decree No. 957, o ang Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree, partikular sa Seksyon 25:

    “The owner or developer shall deliver the title of the lot or unit to the buyer upon full payment of the lot or unit. No fee, except those required for the registration of the deed of sale in the Registry of Deeds, shall be collected for the issuance of such title.”

    Ibig sabihin, malinaw na obligasyon ng developer na ibigay ang titulo kapag nabayaran na ang lupa. Kung hindi ito gagawin, maaaring magdemanda ang bumibili.

    Halimbawa, kung bumili ka ng condo unit sa pamamagitan ng hulugan at natapos mo nang bayaran ang lahat, dapat ibigay na sa iyo ng developer ang titulo. Kung hindi nila ito gagawin, may karapatan kang magreklamo sa HLURB (Housing and Land Use Regulatory Board) at magdemanda sa korte.

    Ang Kwento ng Kaso

    Narito ang mga pangyayari sa kaso:

    • Noong 1979, bumili si Luis Kung Beng T. Ong ng lupa mula sa V.V. Soliven Realty Corp. sa pamamagitan ng “Contract to Sell.”
    • Pagkalipas ng 10 taon, noong 1989, nabayaran na ni Ong ang buong halaga ng lupa, pati na rin ang para sa MERALCO shares.
    • Sa kabila nito, hindi pa rin ibinigay ng V.V. Soliven Realty Corp. ang titulo.
    • Kaya naman, nagreklamo si Ong sa HLURB.
    • Lumabas sa imbestigasyon na mayroon pa ngang overpayment si Ong na nagkakahalaga ng P3,744.96.
    • Umapela ang V.V. Soliven Realty Corp. sa Office of the President, pero hindi rin sila pinaboran.
    • Napag-alaman din na na-levy na pala ang lupa dahil sa isang kaso sibil, pero na-redeem naman ito ng V.V. Soliven Realty Corp.
    • Bago pa man maibigay ang titulo kay Ong, hinati pa ng V.V. Soliven Realty Corp. ang lupa at ibinenta ang kalahati sa ibang tao!

    Ayon sa Korte Suprema:

    “There is no question that petitioner failed to comply with its statutory and contractual obligation of delivering the title to the lot within a reasonable time upon respondent’s full payment of the purchase price.”

    Dagdag pa ng Korte:

    “Petitioner’s claim that its president redeemed the lot purposely to deliver the title to respondent is self-serving… Respondent died during the pendency of the case without obtaining the title to the lot.”

    Dahil dito, nagdesisyon ang Korte Suprema na dapat magbayad ang V.V. Soliven Realty Corp. ng mga sumusunod:

    • Halaga ng kalahati ng lupa na naibenta na sa iba (P350,000).
    • Halaga ng overpayment (P3,754.96).
    • Nominal damages (P100,000).
    • Interes.

    Ano ang Ibig Sabihin Nito sa Iyo?

    Ang desisyong ito ay nagpapakita na seryoso ang gobyerno sa pagprotekta sa mga bumibili ng lupa. Kung ikaw ay bumibili ng lupa, siguraduhing alam mo ang iyong mga karapatan. Kapag nabayaran mo na ang buong halaga, dapat ibigay na sa iyo ang titulo sa lalong madaling panahon. Kung hindi ito gagawin ng developer, huwag kang matakot na magreklamo at magdemanda.

    Mga Mahalagang Aral

    • Alamin ang iyong mga karapatan: Basahin at unawain ang iyong “Contract to Sell.”
    • Magbayad sa tamang oras: Siguraduhing nababayaran mo ang iyong hulog sa tamang oras para hindi ka magkaroon ng problema sa pagkuha ng titulo.
    • Magreklamo kung kinakailangan: Kung hindi ibinibigay ang titulo kahit bayad ka na, magreklamo sa HLURB at kumonsulta sa abogado.

    Mga Madalas Itanong (FAQs)

    Tanong: Ano ang dapat kong gawin kung hindi ibinibigay ang titulo sa akin pagkatapos kong bayaran ang buong halaga ng lupa?

    Sagot: Magpadala ng demand letter sa developer. Kung hindi pa rin sila sumunod, magreklamo sa HLURB at kumonsulta sa abogado para magsampa ng kaso sa korte.

    Tanong: Ano ang nominal damages?

    Sagot: Ito ay danyos na ibinibigay para kilalanin na mayroong karapatan na nilabag, kahit walang napatunayang malaking pinsala.

    Tanong: Kailan dapat magsimula ang pagbibilang ng interes sa halaga ng lupa?

    Sagot: Sa kasong ito, nagsimula ang interes noong naibenta ang kalahati ng lupa sa ibang tao.

    Tanong: Ano ang Presidential Decree No. 957?

    Sagot: Ito ay batas na nagpoprotekta sa mga bumibili ng lupa sa subdivision at condominium.

    Tanong: Ano ang HLURB?

    Sagot: Ito ay ahensya ng gobyerno na nangangasiwa sa mga developer ng lupa at condominium.

    Tanong: Maaari ba akong magdemanda ng moral damages kung hindi ibigay ang titulo sa akin?

    Sagot: Oo, maaari kang magdemanda ng moral damages kung mapatunayan mo na nagdulot ito sa iyo ng pagdurusa, pagkabalisa, at iba pang katulad na pinsala.

    Kailangan mo ba ng tulong legal sa iyong problema sa lupa? Makipag-ugnayan sa amin o mag-email sa hello@asglawpartners.com para mag-schedule ng konsultasyon.