Tag: Opisyal ng Hukuman

  • Pananagutan sa Nawawalang Ebidensya: Gabay sa mga Opisyal ng Hukuman

    Pagkawala ng Ebidensya sa Hukuman: Sino ang Mananagot?

    A.M. No. RTJ-21-2604 [Formerly A.M. No. 21-01-03-SC], August 22, 2023

    Naranasan mo na bang mawalan ng mahalagang dokumento? Isipin mo kung ang nawala ay pera o ebidensya na kailangan sa isang kaso sa korte. Ito ang sentro ng kasong ito, kung saan tinalakay ang pananagutan sa pagkawala ng ebidensya sa loob ng hukuman.

    Sa kasong ito, nagkaroon ng nawawalang pera na nagkakahalaga ng P841,691.00 na dapat sana ay ebidensya sa isang kaso ng robbery. Ang pangunahing tanong: Sino ang dapat managot sa pagkawala nito?

    Ang Batas at Panuntunan Hinggil sa Pananagutan ng mga Opisyal ng Hukuman

    Mahalagang maunawaan ang mga panuntunan at batas na nagtatakda ng pananagutan ng mga opisyal ng hukuman. Ang Rule 140 ng Rules of Court, na sinusugan, ay naglalaman ng mga probisyon tungkol sa disiplina ng mga empleyado ng hudikatura.

    Ayon sa Section 14(d) ng Rule 140, ang “Gross Neglect of Duty” o Malubhang Pagpapabaya sa Tungkulin ay isang seryosong paglabag. Ayon sa Korte Suprema, ang malubhang pagpapabaya ay “negligence characterized by the want of even slight care, or by acting or omitting to act in a situation where there is a duty to act, not inadvertently but willfully and intentionally, with a conscious indifference to the consequences.”

    Ibig sabihin, kung ang isang opisyal ng hukuman ay nagpabaya sa kanyang tungkulin nang sobra-sobra at nagdulot ito ng problema, maaari siyang managot.

    Narito ang Section 2 (2) ng Rule 140, na sinusugan, na nagsasaad kung ano ang mangyayari kung mamatay ang respondent habang dinidinig ang kaso:

    SECTION 2. Effect of Death, Retirement, and Separation from Service to the Proceedings. —

    (2) Circumstances Supervening Only during the Pendency of the Proceedings. — However, once disciplinary proceedings have already been instituted, the respondent’s supervening retirement or separation from service shall not preclude or affect the continuation of the same, provided, that, the supervening death of the respondent during the pendency of such proceedings shall result in the dismissal of the administrative case against him or her.

    Ang Kwento ng Kaso: Pagkawala ng Pera sa Pasay RTC

    Narito ang mga pangyayari sa kasong ito:

    • Noong October 12, 2020, isinampa ang Criminal Case Nos. 19-04232-CR at 19-04233-CR para sa Robbery.
    • Sa hearing, ibinigay ng pulis ang P841,691.00 bilang ebidensya kay Hermito Dela Cruz III, Criminal Clerk-in-Charge.
    • Inilagay ni Dela Cruz ang pera sa isang sealed box at pagkatapos ng hearing, inilagay niya ito sa cabinet ni Liza Doctolero, Court Stenographer.
    • Pagkalipas ng 14 na araw, binuksan nila ang cabinet at natuklasang nawawala na ang pera.

    Ayon kay Judge Mupas, inutusan niya si Dela Cruz na ilagay ang pera sa vault o i-deposit sa banko. Depensa naman ni Dela Cruz, sinabi niya kay Judge Mupas na puno na ang vault at sarado na ang OCC. Dagdag pa niya, hindi raw niya pwedeng i-deposit sa banko ang pera dahil masisira ang serial numbers nito. Kaya naisipan niyang ilagay na lang sa cabinet ni Doctolero.

    Sinabi naman ni Atty. Madrid na wala siya sa korte noong araw na iyon dahil nagwo-work from home siya. Depensa ni Doctolero, hindi raw niya alam na doon ilalagay ang pera at sinabi lang sa kanya ni Dela Cruz na utos ito ni Judge Mupas.

    Ang Desisyon ng Korte Suprema

    Matapos ang imbestigasyon, nagdesisyon ang Korte Suprema:

    • Ibinasura ang kaso laban kay Judge Mupas dahil namatay na siya.
    • Pinawalang-sala sina Atty. Madrid at Doctolero dahil walang sapat na ebidensya. Ngunit pinayuhan silang maging mas maingat sa kanilang mga tungkulin.
    • Napatunayang nagkasala si Dela Cruz ng Gross Neglect of Duty at sinentensyahan ng dismissal sa serbisyo, forfeiture ng lahat ng benepisyo, at disqualification sa paghawak ng anumang posisyon sa gobyerno.
    • Inutusan ang paghain ng administrative disciplinary complaint laban kay Legal Researcher Dana Lyne A. Areola.

    Ayon sa Korte Suprema, “Dela Cruz’s actions manifest a willful disregard of the proper course of action that should be taken in safekeeping such a sensitive piece of evidence, without contemplating on the possible consequences that could ensue — unfortunately, this resulted in the loss of the cash evidence.”

    Dagdag pa ng Korte Suprema, “the conduct and behavior of everyone connected with an office charged with the dispensation of justice, from the presiding judge to the lowliest clerk, should be circumscribed with the heavy burden of responsibility.”

    Ano ang Kahalagahan ng Desisyong Ito?

    Ang desisyong ito ay nagpapakita na ang mga opisyal ng hukuman ay dapat maging maingat at responsable sa kanilang mga tungkulin, lalo na pagdating sa pag-iingat ng mga ebidensya. Ang pagpapabaya ay maaaring magdulot ng malaking problema at magresulta sa seryosong parusa.

    Key Lessons:

    • Ang mga opisyal ng hukuman ay may tungkuling pangalagaan ang mga ebidensya.
    • Ang pagpapabaya sa tungkulin ay may kaakibat na pananagutan.
    • Mahalagang sundin ang mga panuntunan at regulasyon sa paghawak ng mga ebidensya.

    Mga Madalas Itanong (FAQs)

    1. Ano ang Gross Neglect of Duty?
    Ito ay malubhang pagpapabaya sa tungkulin na nagpapakita ng kawalan ng kahit katiting na pag-iingat.

    2. Ano ang parusa sa Gross Neglect of Duty?
    Maaaring dismissal sa serbisyo, forfeiture ng benepisyo, at disqualification sa paghawak ng posisyon sa gobyerno.

    3. Paano maiiwasan ang pagkawala ng ebidensya sa hukuman?
    Maging maingat, sundin ang mga panuntunan, at siguraduhing secure ang mga ebidensya.

    4. Ano ang dapat gawin kung may nawawalang ebidensya?
    Ipaalam agad sa nakatataas at magsagawa ng imbestigasyon.

    5. Sino ang mananagot kung may nawawalang ebidensya?
    Ang sinumang nagpabaya sa kanyang tungkulin at nagdulot ng pagkawala ng ebidensya.

    Naging malinaw ba ang tungkol sa pananagutan sa pagkawala ng ebidensya? Ang ASG Law ay eksperto sa mga usaping administratibo at may malawak na karanasan sa paghawak ng mga kaso sa hukuman. Kung kailangan mo ng konsultasyon o legal na tulong, huwag mag-atubiling makipag-ugnayan sa amin. Kami ay handang tumulong!

    Email: hello@asglawpartners.com

    Website: Contact Us

  • Pananagutan ng mga Opisyal ng Hukuman sa Pagkawala ng Pondo: Pagpapanatili ng Tiwala ng Publiko

    Sa desisyong ito, pinanagot ng Korte Suprema ang ilang empleyado ng Regional Trial Court (RTC) sa Tubod, Lanao del Norte dahil sa mga iregularidad sa paghawak ng mga pondo ng hukuman. Napag-alaman na may mga pagkukulang sa pagre-remit ng mga koleksyon, pagtatago ng mga resibo, at iba pang paglabag sa mga panuntunan sa pananalapi. Dahil dito, nagpataw ang Korte ng mga parusa tulad ng dismissal, suspensyon, at pagmulta sa mga empleyadong napatunayang nagkasala.

    Pagbubunyag ng Audit: Paano Naging Susi ang Pananagutan sa Pondo ng Hukuman?

    Nagsimula ang kasong ito sa isang audit na isinagawa ng Office of the Court Administrator (OCA) matapos magbitiw sa tungkulin si Atty. Maria Paz Teresa V. Zalsos-Uychiat bilang Clerk of Court. Layunin ng audit na alamin ang katumpakan ng mga transaksyong pinansyal at kung naideposito nang buo ang mga koleksyon sa loob ng takdang panahon. Natuklasan ng Financial Audit Team ng OCA ang iba’t ibang iregularidad sa paghawak ng mga pondo, kabilang ang nawawalang pera at hindi maipaliwanag na halaga sa mga bank account ng korte.

    Lumabas sa imbestigasyon na si Ms. Abba Marie B. Del Rosario, isang Court Interpreter, ay sangkot sa pagtatago at pagpeke ng mga resibo, habang si Atty. Zalsos-Uychiat ay nagpabaya sa kanyang tungkulin bilang Clerk of Court, na nagresulta sa mga kakulangan sa pondo. Si Atty. Aisa B. Musa-Barrat, ang kasalukuyang Clerk of Court, ay napag-alamang nagkulang din sa pagre-remit ng mga koleksyon at pagsusumite ng mga ulat sa takdang panahon.

    Ayon sa Korte Suprema, ang isang pampublikong tanggapan ay isang ‘public trust’, kung saan ang mga opisyal ay dapat na managot sa publiko at maglingkod nang may responsibilidad, integridad, katapatan, at kahusayan. Ang anumang paglabag sa tungkuling ito ay hindi dapat palampasin, lalo na kung ito ay may kinalaman sa mga pondo ng gobyerno.

    Ayon sa Saligang Batas, ang isang pampublikong tanggapan ay isang pampublikong tiwala at ang mga opisyal ng publiko ay dapat na managot sa mga tao sa lahat ng oras, na maglingkod sa kanila nang may sukdulang responsibilidad, integridad, katapatan, at kahusayan, kumilos nang may pagka-makabayan at katarungan, at mamuhay ng katamtaman.

    Dahil sa mga paglabag na ito, idineklara ng Korte na si Ms. Del Rosario ay nagkasala ng gross dishonesty, grave misconduct, at gross neglect of duty. Dahil dito, siya ay sinibak sa serbisyo, kinumpiska ang kanyang mga benepisyo sa pagreretiro, at pinagbawalan nang muling makapagtrabaho sa gobyerno. Si Atty. Zalsos-Uychiat, sa kabilang banda, ay napag-alamang nagkasala ng gross neglect of duty dahil sa kanyang kapabayaan sa pangangasiwa ng mga pondo ng korte. Dahil nagbitiw na siya sa tungkulin, pinagmulta siya ng katumbas ng kanyang sahod sa loob ng anim na buwan at pinagbawalan din na makapagtrabaho sa gobyerno.

    Si Atty. Musa-Barrat ay naparusahan ng suspensyon ng isang taon nang walang sahod dahil sa gross neglect of duty, ngunit isinaalang-alang ng Korte ang kanyang sinserong pag-amin sa pagkakamali at pangako na magbabago. Ang desisyon na ito ay nagpapakita ng kahalagahan ng pananagutan at integridad sa serbisyo publiko, lalo na sa sistema ng hudikatura.

    Iginiit ng Korte na ang pag-iingat ng mga pondo ay mahalaga sa maayos na pangangasiwa ng hustisya at hindi dapat basta-basta na lamang pinapalampas. Ang sinumang empleyado ng korte na mapatunayang nagkasala ng paglabag sa mga panuntunan sa pananalapi ay dapat panagutan, upang mapanatili ang tiwala ng publiko sa sistema ng hudikatura. Bilang karagdagan, nagbigay ang Korte ng mga utos sa iba pang mga opisyal ng korte upang masiguro ang maayos na paghawak ng mga pondo at pagpapatupad ng mga panuntunan.

    FAQs

    Ano ang pangunahing isyu sa kasong ito? Ang pangunahing isyu ay ang pananagutan ng mga empleyado ng korte sa pagkawala at maling paggamit ng mga pondo ng hukuman. Pinanagot ng Korte Suprema ang mga empleyadong nagpabaya sa kanilang tungkulin.
    Sino ang mga pangunahing respondent sa kaso? Ang mga pangunahing respondent ay sina Ms. Abba Marie B. Del Rosario (Court Interpreter), Atty. Maria Paz Teresa V. Zalsos-Uychiat (dating Clerk of Court), at Atty. Aisa B. Musa-Barrat (kasalukuyang Clerk of Court). Sila ay pinanagot dahil sa iba’t ibang iregularidad sa paghawak ng mga pondo.
    Ano ang naging parusa kay Ms. Del Rosario? Si Ms. Del Rosario ay sinibak sa serbisyo dahil sa gross dishonesty, grave misconduct, at gross neglect of duty. Kinumpiska rin ang kanyang mga benepisyo sa pagreretiro at pinagbawalan na makapagtrabaho sa gobyerno.
    Paano pinarusahan si Atty. Zalsos-Uychiat? Si Atty. Zalsos-Uychiat ay pinagmulta ng katumbas ng kanyang sahod sa loob ng anim na buwan dahil sa gross neglect of duty. Pinagbawalan din siya na makapagtrabaho sa gobyerno.
    Ano ang naging parusa kay Atty. Musa-Barrat? Si Atty. Musa-Barrat ay sinuspinde ng isang taon nang walang sahod dahil sa gross neglect of duty. Binigyan din siya ng babala na mas mabigat na parusa ang ipapataw kung mauulit ang kanyang pagkakamali.
    Anong mga pondo ang sangkot sa kaso? Kabilang sa mga pondo na sangkot sa kaso ang Judiciary Development Fund (JDF), Special Allowance for the Judiciary Fund (SAJF), Mediation Fund (MF), Fiduciary Fund (FF), Legal Research Fund (LRF), at Land Registration Authority (LRA).
    Bakit mahalaga ang desisyong ito? Mahalaga ang desisyong ito dahil pinapaalalahanan nito ang mga empleyado ng hukuman na dapat silang maging responsable at tapat sa paghawak ng mga pondo ng gobyerno. Ito ay upang mapanatili ang tiwala ng publiko sa sistema ng hudikatura.
    Ano ang ginawa ng Korte Suprema upang maiwasan ang mga katulad na insidente sa hinaharap? Nag-utos ang Korte Suprema ng mga karagdagang hakbang upang masiguro ang maayos na paghawak ng mga pondo, kabilang ang pag-iimbentaryo ng mga kaso, pagpapatupad ng mga bagong patakaran sa pag-withdraw ng pondo, at pagsasara ng ilang account sa bangko.

    Ang kasong ito ay isang paalala sa lahat ng empleyado ng gobyerno, lalo na sa mga nagtatrabaho sa sistema ng hudikatura, na dapat nilang pangalagaan ang tiwala ng publiko sa pamamagitan ng tapat at responsableng paglilingkod. Ang pagiging accountable sa paghawak ng mga pondo ng gobyerno ay isang mahalagang tungkulin na hindi dapat ipagwalang-bahala.

    Para sa mga katanungan tungkol sa aplikasyon ng desisyong ito sa mga tiyak na sitwasyon, mangyaring makipag-ugnayan sa ASG Law sa pamamagitan ng contact o sa pamamagitan ng email sa frontdesk@asglawpartners.com.

    Disclaimer: Ang pagsusuri na ito ay ibinigay para sa mga layuning pang-impormasyon lamang at hindi bumubuo ng legal na payo. Para sa tiyak na legal na gabay na iniayon sa iyong sitwasyon, mangyaring kumunsulta sa isang kwalipikadong abogado.
    Source: OFFICE OF THE COURT ADMINISTRATOR VS. ABBA MARIE B. DEL ROSARIO, G.R No. 66854, September 15, 2020

  • Pananagutan ng mga Opisyal ng Hukuman sa Kapabayaan sa Tungkulin: Isang Pagsusuri

    Sa kasong ito, pinagtibay ng Korte Suprema ang pananagutan ng mga opisyal ng hukuman, kasama ang huwes, clerk of court, at sheriff, sa kanilang mga kapabayaan na nagresulta sa paglabag ng karapatan ng mga partido na marinig saSmall Claims Case. Nagdesisyon ang Korte Suprema na kahit hindi tahasang paglabag sa batas ang ginawa ng huwes, may pananagutan pa rin siya sa kapabayaan sa tungkulin dahil sa kanyang responsibilidad na pangasiwaan ang mga tauhan ng hukuman at tiyakin ang maayos na pagpapatakbo nito. Ang kasong ito ay nagpapaalala sa lahat ng mga empleyado ng hudikatura na dapat nilang gampanan ang kanilang mga tungkulin nang may masusing pagsisikap at pag-iingat, upang mapangalagaan ang hustisya at ang karapatan ng bawat isa sa isang patas na paglilitis.

    Kapabayaan sa Hukuman: Sino ang Mananagot?

    Ang kaso ay nag-ugat sa reklamo nina Raquel at Simone Josefina L. Banawa laban kay Judge Marcos C. Diasen, Jr., Clerk of Court III Victoria E. Dulfo, at Sheriff III Ricardo R. Albano dahil sa diumano’y kapabayaan at pagpapabaya sa tungkulin kaugnay ng Small Claims No. 12-3822. Ayon sa mga nagrereklamo, nakatanggap sila ng summons sa pamamagitan ng substituted service at naghain ng kanilang tugon, ngunit hindi sila naabisuhan sa mga pagdinig. Nagulat sila nang makatanggap ng desisyon na nag-uutos sa kanila na magbayad sa Standard Insurance Co., Inc. Dahil dito, kinasuhan nila sina Dulfo at Albano ng kapabayaan dahil sa umano’y hindi paghahatid ng notice of hearing, at si Judge Diasen dahil sa pagkabigong tiyakin na nabigyan ng pagkakataon ang mga partido na marinig.

    Natuklasan ng Office of the Court Administrator (OCA) na nagkasala sina Dulfo at Albano sa simpleng pagpapabaya sa tungkulin dahil walang notice of hearing na naiserbisyuhan sa mga nagrereklamo. Gayunpaman, pinawalang-sala ng OCA si Judge Diasen sa mga kasong gross negligence at gross ignorance of the law, ngunit natagpuan siyang nagkulang sa kanyang judicial duties dahil sa hindi masusing pagsusuri ng mga rekord ng kaso. Iminungkahi ng OCA na i-redocket ang kaso bilang regular administrative matter at patawan ng multa sina Dulfo at Albano, at si Judge Diasen.

    Sinuri ng Korte Suprema ang tungkulin ng Clerk of Court, na kinabibilangan ng administrative supervision sa mga tauhan ng hukuman at pangangalaga sa mga rekord, at ng Sheriff, na responsable sa paghahatid ng mga court processes. Sa kasong ito, malinaw na hindi naiserbisyuhan ang mga nagrereklamo ng Notices of Hearing, at wala rin ang mga ito sa rekord ng kaso. Bagaman nagpakita si Dulfo ng Notice of Hearing, hindi napatunayan na naiserbisyuhan ito sa mga nagrereklamo. Samakatuwid, kapwa sina Dulfo at Albano ay nagpabaya sa kanilang mga tungkulin.

    “Ang simpleng pagpapabaya sa tungkulin ay ang pagkabigo ng isang empleyado na magbigay ng atensyon sa isang gawaing inaasahan sa kanya, at nagpapahiwatig ng pagwawalang-bahala sa isang tungkuling nagreresulta mula sa pagiging pabaya o walang malasakit.” Dahil dito, nagkasala sina Dulfo at Albano sa simpleng pagpapabaya sa tungkulin. Ayon sa Revised Rules on Administrative Cases in the Civil Service, ang parusa para sa simpleng pagpapabaya sa tungkulin ay suspensyon mula sa isang buwan at isang araw hanggang anim na buwan para sa unang paglabag.

    Isinaalang-alang ng Korte ang malubhang resulta ng kapabayaan nina Dulfo at Albano, na nagdulot ng desisyon laban sa mga nagrereklamo nang hindi sila nabigyan ng pagkakataong ipagtanggol ang kanilang sarili sa hukuman. Gayunpaman, isinasaalang-alang din ang mitigating circumstance na ito ang unang pagkakasala nina Dulfo at Albano. Kaya, itinuring ng Korte ang suspensyon mula sa tungkulin sa loob ng dalawang buwan na naaangkop sa ilalim ng mga pangyayari.

    Sa pananagutan naman ni Judge Diasen, sumang-ayon ang Korte Suprema sa OCA na ang agarang paggawa ng desisyon dahil sa hindi pagdalo ng mga nagrereklamo sa pagdinig ay hindi maituturing na gross negligence o gross ignorance of the law. Gayunpaman, nagkulang si Judge Diasen sa pagsunod sa kanyang administrative responsibilities sa ilalim ng Rules 3.08 at 3.09 ng Code of Judicial Conduct, na nagtatakda na dapat gampanan ng isang huwes ang mga administrative responsibilities nang masigasig, panatilihin ang professional competence sa court management, at pangasiwaan ang mga tauhan ng hukuman upang tiyakin ang maayos na pagpapatakbo ng negosyo. “Ang isang huwes na namumuno sa isang sangay ng hukuman ay, sa legal na pag-iisip, ang pinuno nito na may epektibong kontrol at awtoridad na disiplinahin ang lahat ng empleyado sa loob ng sangay.” Dahil dito, si Judge Diasen ay may pananagutan din sa mga administrative lapses nina Dulfo at Albano.

    Sa madaling salita, may kapabayaan din si Judge Diasen sa simpleng pagpapabaya sa tungkulin. Dahil si Judge Diasen ay nagretiro na noong Enero 27, 2017, ang Korte Suprema ay nagpataw sa kanya ng multa na nagkakahalaga ng P20,000.00, na ibabawas sa kanyang retirement benefits.

    FAQs

    Ano ang pangunahing isyu sa kasong ito? Ang pangunahing isyu ay kung may pananagutan ang mga opisyal ng hukuman (huwes, clerk of court, at sheriff) sa kapabayaan na nagresulta sa paglabag ng karapatan ng mga partido na marinig sa Small Claims Case.
    Ano ang naging desisyon ng Korte Suprema? Nagdesisyon ang Korte Suprema na may pananagutan ang clerk of court at sheriff sa simpleng kapabayaan sa tungkulin dahil sa hindi paghahatid ng notice of hearing. Pinatawan din ng multa ang huwes sa simpleng kapabayaan sa tungkulin dahil sa kanyang responsibilidad sa pangangasiwa.
    Ano ang parusa para sa simpleng kapabayaan sa tungkulin? Ayon sa Revised Rules on Administrative Cases in the Civil Service, ang parusa para sa simpleng kapabayaan sa tungkulin ay suspensyon mula sa isang buwan at isang araw hanggang anim na buwan para sa unang paglabag.
    Bakit pinarusahan ang huwes kahit na hindi siya nagpakita ng gross negligence o gross ignorance of the law? Pinarusahan ang huwes dahil sa paglabag sa kanyang administrative responsibilities sa ilalim ng Code of Judicial Conduct, na nagtatakda na dapat niyang pangasiwaan ang mga tauhan ng hukuman upang tiyakin ang maayos na pagpapatakbo nito.
    Ano ang kahalagahan ng kasong ito para sa mga empleyado ng hudikatura? Ang kasong ito ay nagpapaalala sa lahat ng mga empleyado ng hudikatura na dapat nilang gampanan ang kanilang mga tungkulin nang may masusing pagsisikap at pag-iingat, upang mapangalagaan ang hustisya at ang karapatan ng bawat isa sa isang patas na paglilitis.
    Paano nakaapekto ang desisyon sa mga nagrereklamo sa kaso? Bagamat hindi naibalik ang dati nilang sitwasyon, ang pagpaparusa sa mga opisyal ng hukuman ay nagbibigay ng katarungan sa kanila at nagsisilbing babala sa iba pang opisyal na gampanan ang kanilang tungkulin nang maayos.
    Ano ang epekto ng pagretiro ng huwes sa kanyang pananagutan? Kahit na nagretiro na ang huwes, hindi ito nakaapekto sa kanyang pananagutan. Sa halip na suspensyon, pinatawan siya ng multa na ibabawas sa kanyang retirement benefits.
    Sino ang dapat kontakin kung may katanungan tungkol sa pag-aaplay ng ruling na ito? Para sa mga katanungan tungkol sa pag-aaplay ng ruling na ito sa mga tiyak na sitwasyon, maaaring makipag-ugnayan sa ASG Law sa pamamagitan ng contact o via email sa frontdesk@asglawpartners.com.

    For inquiries regarding the application of this ruling to specific circumstances, please contact ASG Law through contact or via email at frontdesk@asglawpartners.com.

    Disclaimer: This analysis is provided for informational purposes only and does not constitute legal advice. For specific legal guidance tailored to your situation, please consult with a qualified attorney.
    Source: RAQUEL L. BANAWA, G.R. No. 65213, June 19, 2019