Mahalagang Aral sa Kaso ng Droga: Bakit Hindi Dapat Baliwalain ang Chain of Custody
n
G.R. No. 205202, June 09, 2014
n
INTRODUKSYON
n
Sa ating bansa, maraming kaso ng droga ang isinasampa sa korte. Ngunit, hindi lahat ng mga kasong ito ay nagbubunga ng pagkakasentensya. May mga pagkakataon na kahit nakuha sa akto ang isang akusado, nakakalaya pa rin ito dahil sa mga technicality sa proseso ng pagdakip at paghawak ng ebidensya. Isang mahalagang konsepto na madalas na pinagtatalunan sa mga kaso ng droga ay ang “chain of custody” o tanikala ng kustodiya. Ito ay tumutukoy sa proseso kung paano dapat pangalagaan at idokumento ang mga ebidensya, mula sa pagkakasamsam hanggang sa pagpresenta sa korte. Kapag nabali ang chain of custody, maaaring magduda ang korte kung ang ebidensyang ipinresenta ay talagang pareho sa orihinal na nakumpiska sa akusado. Ang kasong People of the Philippines vs. Nenita Gamata y Valdez ay nagbibigay linaw sa kahalagahan ng chain of custody sa mga kaso ng droga, at kung paano ito makaaapekto sa desisyon ng korte.
n
Sa kasong ito, si Nenita Gamata ay nahuli sa buy-bust operation dahil sa pagbebenta umano ng shabu. Sinampahan siya ng kasong paglabag sa Section 5, Article II ng Republic Act No. 9165, o Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002. Sa paglilitis, iginiit ng depensa na hindi napatunayan ng prosekusyon ang chain of custody ng droga, kaya’t dapat mapawalang-sala si Gamata. Ang tanong sa kasong ito: Napatunayan ba ng prosekusyon na walang bahid ang chain of custody ng shabu na nakumpiska kay Gamata, upang mapatunayang guilty siya sa pagbebenta ng droga?
nn
LEGAL NA KONTEKSTO: ANG MAHALAGANG SEKSYON 21 NG R.A. 9165 AT ANG CHAIN OF CUSTODY
n
Ang Republic Act No. 9165, partikular na ang Section 21 nito, ang nagtatakda ng mga pamamaraan na dapat sundin sa paghawak ng mga ebidensya sa kaso ng droga. Layunin nito na masiguro ang integridad at pagiging tunay ng mga nakumpiskang droga, upang maiwasan ang pagmanipula o pagpalit ng ebidensya. Ayon sa batas, ang apprehending team o grupo ng pulis na humuli ang siyang may responsibilidad sa pag-inventory at pagkuha ng litrato ng mga nakumpiskang droga, agad-agad pagkatapos ng pagkakasamsam. Ito ay dapat gawin sa presensya ng akusado o kanyang abogado, kinatawan mula sa media, Department of Justice (DOJ), at isang elected public official. Lahat sila ay kinakailangang pumirma sa inventory at bigyan ng kopya nito.
n
Narito ang mismong teksto ng Section 21(1) ng R.A. 9165:
n
(1) The apprehending team having initial custody and control of the drugs shall, immediately after seizure and confiscation, physically inventory and photograph the same in the presence of the accused or the person/s from whom such items were confiscated and/or seized, or his/her representative or counsel, a representative from the media and the Department of Justice (DOJ), and any elected public official who shall be required to sign the copies of the inventory and be given a copy thereof;
n
Ang prosesong ito ay kilala bilang “chain of custody.” Ito ay mahalaga dahil sa mga kaso ng droga, ang mismong droga ang corpus delicti o katawan ng krimen. Kung hindi mapatunayan na ang ipinresentang droga sa korte ay pareho sa nakumpiska sa akusado, maaaring mabasura ang kaso. Isipin na lang kung sa isang ordinaryong transaksyon, kailangan mong masiguro na ang binibili mo ay talagang ang produkto na gusto mo. Sa kaso ng droga, mas kritikal pa ito dahil buhay at kalayaan ng isang tao ang nakataya.
n
Gayunpaman, hindi lahat ng pagkakamali sa pagsunod sa Section 21 ay awtomatikong magpapawalang-sala sa akusado. Ayon sa Korte Suprema, ang hindi mahigpit na pagsunod sa Section 21 ay hindi nangangahulugang hindi na maaaring tanggapin bilang ebidensya ang droga. Ang mahalaga ay mapatunayan na walang pagbabago sa integridad at pagiging tunay ng ebidensya, mula sa pagkakasamsam hanggang sa pagpresenta sa korte. Ito ang tinatawag na “unbroken chain of custody.”
nn
PAGBUKAS NG KASO: PEOPLE VS. GAMATA
n
Sa kaso ni Nenita Gamata, ayon sa prosekusyon, isang confidential informant ang nagsumbong sa pulisya tungkol sa iligal na bentahan ng droga sa Laperal Compound, Makati City, kung saan kasama si Gamata sa mga pinaghihinalaan. Nagplano ang pulisya ng buy-bust operation. Si PO2 Aseboque ang nagsilbing poseur-buyer, at naghanda sila ng P500 marked money.
n
Nang dumating sila sa lugar, kasama ang informant, nakita nila si Gamata na inilarawan ng informant. Lumapit si PO2 Aseboque at nagtanong tungkol kay “Jun.” Sumagot si Gamata na wala si Jun, at nagtanong kung “kukuha ba kayo?” Naintindihan ni PO2 Aseboque na nagbebenta si Gamata ng shabu. Nagtanong si PO2 Aseboque kung may P500 na halaga ng shabu. Kumuha si Gamata ng isang plastic sachet mula sa kanyang bulsa at ibinigay kay PO2 Aseboque kapalit ng P500. Pagkatapos nito, nagbigay ng senyas si PO2 Aseboque sa kanyang mga kasamahan.
n
Dinakip si Gamata. Ayon kay PO2 Aseboque, minarkahan niya agad ang sachet ng shabu na binili niya ng “REA.” Nakuha rin kay Gamata ang tatlo pang sachet ng shabu sa kanyang bulsa, na minarkahan din. Dinala si Gamata sa presinto, at ang mga ebidensya ay ipinadala sa PNP Crime Laboratory para masuri. Positibo sa shabu ang resulta.
n
Sa korte, itinanggi ni Gamata ang paratang. Sabi niya, nanahimik lang siya sa bahay nang biglang may pumasok na mga armadong lalaki at hinahanap si Jun, ang kanyang bayaw. Hindi nila nakita si Jun, kaya siya na lang ang dinakip at dinala sa presinto. Sabi niya, doon lang daw niya nakita ang mga sachet ng shabu na sinasabing ebidensya laban sa kanya.
n
DESISYON NG RTC AT CA: GUILTY!
n
Pinaniwalaan ng Regional Trial Court (RTC) ang bersyon ng prosekusyon. Ayon sa RTC, napatunayan ang illegal sale of drugs dahil naipakita ang elemento ng bentahan: ang buyer (PO2 Aseboque), seller (Gamata), bagay na binenta (shabu), at presyo (P500). Hindi rin pinaniwalaan ng RTC ang depensa ni Gamata dahil walang sapat na ebidensya. Kaya, sinentensyahan si Gamata ng life imprisonment at pinagmulta ng P500,000.
n
Umapela si Gamata sa Court of Appeals (CA). Iginiit niya na hindi napatunayan ang chain of custody ng droga. Sabi niya, magulo ang testimonya ng mga pulis kung sino talaga ang humawak ng ebidensya at kung paano minarkahan ang mga ito. Hindi rin daw sinunod ang Section 21 dahil walang inventory at picture-taking sa presensya ng media at iba pang required witnesses.
n
Ngunit, kinatigan ng CA ang desisyon ng RTC. Ayon sa CA, walang inconsistency sa testimonya ng mga pulis. Napatunayan daw na minarkahan agad ang mga sachet sa crime scene. Hindi rin daw mahalaga kung hindi nasunod nang perpekto ang Section 21, basta’t napatunayan na walang duda sa integridad ng ebidensya. Kaya, ibinasura ng CA ang apela ni Gamata at kinumpirma ang kanyang conviction.
n
DESISYON NG SUPREMA: AFFIRMED!
n
Umakyat ang kaso sa Korte Suprema. Muli, iginiit ni Gamata ang isyu ng chain of custody. Ngunit, muling hindi pumabor ang Korte Suprema sa kanya. Sinang-ayunan ng Korte Suprema ang desisyon ng CA at RTC.
n
Ayon sa Korte Suprema, napatunayan ng prosekusyon ang illegal sale of drugs. Binigyang-diin ng Korte Suprema ang testimonya ni PO2 Aseboque na malinaw na nagpakita ng bentahan ng shabu. “Illegal sale of prohibited drugs is consummated at the moment the buyer receives the drug from the seller,” sabi ng Korte Suprema.
n
Tungkol naman sa chain of custody, sinabi ng Korte Suprema na kahit hindi perpekto ang pagsunod sa Section 21, hindi ito awtomatikong magpapawalang-sala. Ang mahalaga ay napatunayan na unbroken ang chain of custody sa kasong ito. Binanggit ng Korte Suprema ang mga sumusunod na links sa chain of custody na napatunayan:
n
- n
- Pagkakasamsam at pagmamarka ng droga ni PO2 Aseboque sa crime scene.
- Pag-turnover ni PO2 Aseboque ng droga sa investigating officer na si PO2 Castillo.
- Pag-turnover ni PO2 Castillo ng droga sa forensic chemist para sa laboratory examination.
- Pag-turnover at pagpresenta ng forensic chemist ng droga sa korte.
n
n
n
n
n
Binigyang-diin din ng Korte Suprema na kahit may kaunting pagkakaiba sa pagmamarka (REA vs. R.E.A.), hindi ito nakasira sa chain of custody. Paliwanag ng forensic chemist na si P/Insp. Bonifacio, iisa lang ang ibig sabihin ng “REA” at “R.E.A.” Dagdag pa ng Korte Suprema, nakilala mismo ni P/Insp. Bonifacio sa korte ang ebidensyang sinuri niya batay sa kanyang marking na “D-506-06S.”
n
Kaya, sa huli, ibinasura ng Korte Suprema ang apela ni Gamata at kinumpirma ang kanyang conviction. “The Court finds no reversible error in the conviction meted the accused-appellant,” pagtatapos ng Korte Suprema.
nn
PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON: ANO ANG ARAL MULA SA KASONG ITO?
n
Ang kaso ng People vs. Gamata ay nagtuturo ng ilang mahahalagang aral, lalo na sa mga kaso ng droga:
n
- n
- Kahalagahan ng Chain of Custody: Hindi dapat balewalain ang proseso ng chain of custody. Bagama’t hindi kailangang perpekto ang pagsunod sa Section 21, mahalaga na maipakita na walang duda sa integridad ng ebidensya. Para sa mga law enforcers, siguraduhing sundin ang tamang proseso sa paghawak ng droga, mula sa pagkakasamsam hanggang sa pagpresenta sa korte.
- Testimonya ng Poseur-Buyer: Sa buy-bust operation, ang testimonya ng poseur-buyer ay napakahalaga. Kung malinaw at kapani-paniwala ang kanyang testimonya tungkol sa bentahan, malaki ang posibilidad na mapatunayan ang kaso.
- Hindi Awtomatikong Pagpapawalang-Sala: Ang technicality o pagkakamali sa procedure ay hindi awtomatikong magpapawalang-sala sa akusado. Ang korte ay titingin pa rin sa kabuuan ng ebidensya at kung napatunayan ba ang krimen beyond reasonable doubt.
n
n
n
n
Para sa mga ordinaryong mamamayan, ang kasong ito ay nagpapaalala na ang batas ay seryoso sa paglaban sa droga. Ngunit, mahalaga rin na malaman ang ating mga karapatan. Kung ikaw ay nahuli sa isang operasyon ng pulisya, siguraduhing alam mo ang iyong mga karapatan at kumonsulta sa isang abogado.
nn
MGA KARANIWANG TANONG (FAQ)
nn
Tanong 1: Ano ang ibig sabihin ng