Sa pangkalahatan, ang nagbebenta ang dapat magbayad ng mga gastusin sa pagpapatupad at pagpaparehistro ng isang pagbebenta. Ang mga partido ay maaaring magdesisyon sa iba, ngunit dapat itong nakasaad sa kanilang kontrata. Kung walang kasalungat na stipulation, ang pangkalahatang tuntunin ay dapat na ilapat. Ang kasong ito ay nagbibigay linaw sa pananagutan sa pagbabayad ng buwis sa pagbebenta ng lupa. Nilinaw ng Korte Suprema na ang mga lokal na pamahalaan ay hindi maaaring magpasa ng mga ordinansa na direktang nagpapataw ng buwis sa kanilang sarili. Higit pa rito, ang paggamit ng pondo ng bayan para sa serbisyo ng pribadong abogado, para sa mga gawaing hindi pinahihintulutan ng batas ay hindi rin maaaring pahintulutan. Sa desisyon na ito, pinawalang-sala ang isang opisyal ng lokal na pamahalaan mula sa pananagutan sa pagbabalik ng halaga ng buwis dahil walang malinaw na ebidensya ng masamang intensyon sa kanyang pag-apruba sa transaksyon.
Kasunduan sa Pagbili: Sino ang Mananagot sa mga Bayarin at Buwis?
Ang kasong ito ay nagmula sa isang petisyon para sa certiorari na humahamon sa resolusyon ng Commission on Audit (COA) tungkol sa bisa ng Notice of Disallowance Nos. 05-001-101(04) at 05-002-101(03). Noong 2001, nag-isyu ang Executive Order Nos. 24 at 25 para bumuo ng City Appraisal Committee para maghanap ng pinakamahusay na lokasyon para sa bagong city hall ng Koronadal City. Ang mga tagapagmana ni Plomillo ay nagpahayag ng kanilang kahandaan na ibenta ang kanilang lupa sa halagang P30,000,000.00, kasama ang lahat ng gastos. Nang maglaon, ibinaba nila ang kanilang presyo sa P22,000,000.00, sa kondisyon na sasagutin ng pamahalaang lungsod ang lahat ng gastos sa paglilipat.
Matapos itong irekomenda, humingi ng awtoridad si Mayor Miguel sa Sangguniang Panlungsod upang bilhin ang ari-arian. Pinasado ang Resolution No. 746, na nagpapahintulot kay Mayor Miguel na pumasok sa deed of sale sa mga tagapagmana ni Plomillo, na sumasang-ayon sa mga tuntunin ng mga tagapagmana ni Plomillo. Ang Koronadal City, sa pamamagitan ni Mayor Miguel, ay pumasok sa Deed of Absolute Sale sa mga tagapagmana ni Plomillo. Ngunit sa kasamaang palad, hindi nito tinukoy na sasagutin ng pamahalaang lungsod ang mga gastos sa paglilipat.
Sa post-audit, natuklasan ng audit team na iregular ang pagbabayad ng mga buwis at bayarin. Ang COA Regional Cluster Director sa Cotabato City ay nag-isyu ng mga Notice of Disallowance. Ang halagang P2,398,403.02 ay hindi pinayagan dahil labag ito sa Bureau of Internal Revenue Regulation No. 13-85. Ang Sangguniang Panlungsod ng Koronadal City, ay natukoy na responsable. Ang isa sa mga opisyal ng Sangguniang Panlungsod, si Marites Domato-Togonon, ay umapela at iginiit na bahagi ng kontrata ang pagbabayad ng buwis at ang lungsod ay nakatipid ng pera dahil dito. Iginiit pa niya na ang Resolution No. 746 ay hindi isang pagpapataw ng buwis sa Koronadal City.
Ngunit, ang Commission on Audit ang may kapangyarihang tumukoy, pumigil, at hindi pahintulutan ang iregular, hindi kinakailangan, labis, maluho, o hindi makatwirang paggasta ng mga pondo ng gobyerno. Tungkulin nilang maging mapagmatyag at masigasig sa pangangalaga ng wastong paggamit ng ari-arian ng gobyerno at ng mga tao. Kaya’t tinukoy sa kasong ito kung ang COA ay nagmalabis sa kanyang diskresyon sa pagpapatibay sa Notice of Disallowance Nos. 05-001-101(04) at 05-002-101(03).
Ayon sa Seksyon 15 ng Local Government Code, ang bawat lokal na pamahalaan ay may kapangyarihang gumanap bilang isang korporasyon na may kapangyarihang magkaroon ng ari-arian at pumasok sa mga kontrata. Sa Seksyon 455, ang mayor ang siyang dapat kumatawan sa lokal na pamahalaan sa lahat ng transaksyon at pumirma sa ngalan nito. Pinagtibay ng Sangguniang Panlungsod ang Resolution No. 746 na nagbigay pahintulot kay Mayor Miguel na pumasok sa isang deed of sale sa mga tagapagmana ni Plomillo.
Nilinaw ng Korte Suprema na ang Deed of Absolute Sale ay walang stipulation tungkol sa mga gastos sa pagpapatupad at pagpaparehistro na sasagutin ng bumibili. Kaya naman, ang pangkalahatang tuntunin na ang nagbebenta ang dapat sumagot sa mga gastusin ng paglilipat. Hindi rin maaaring umasa ang petisyoner sa Resolution No. 746 upang sabihing tama ang pagbabayad ng lungsod. Sa katunayan, ang Seksyon 133(o) ay nagbabawal sa mga lokal na pamahalaan sa pagpapasa ng mga batas na nagpapataw ng buwis, bayarin, o singil sa mga lokal na pamahalaan. Ang pagbabawal sa ilalim ng Seksyon 133(o) ay hindi maaaring iwasan sa pamamagitan ng pagpasok sa isang kontrata at pag-ako ng responsibilidad para sa pagbabayad ng mga buwis at bayarin.
Ang mga buwis, ayon sa batas, ang dapat sanang bayaran ng nagbenta. Ang mga buwis na sangkot dito ay capital gains tax, documentary stamp tax, at estate tax. Ang Section 24(D)(1) ng 1997 National Internal Revenue Code ay nagbibigay ng kapital gains tax. Samantala, sa kabilang banda, ang documentary stamp tax naman ay nakabatay sa kung sino ang gumagawa, pumipirma, naglalabas, tumatanggap, o naglilipat ng mga dokumento. Ayon sa National Internal Revenue Code ang liability sa pagbabayad ng estate tax ay babayaran ng tagapagmana. Dahil dito, ang mga tagapagmana ni Plomillo, bilang mga nagbebenta, ang may tungkuling magbayad ng mga buwis, bayarin, o singil na may kaugnayan sa paglilipat ng ari-arian.
Kinatigan ng Commission on Audit na hindi maaaring gumamit ng pondo ang mga local government units sa pagkuha ng serbisyo ng private lawyer. Kaya’t idiniin din na ang pagkuha ni Koronadal City sa serbisyo ni Atty. Montefrio ay labag sa Local Government Code. Ngunit sa kabilang banda, hindi dapat managot ang petitioner sa hindi pinayagang halaga dahil ang Administrative Code ay nangangailangan na mapatunayan ang masamang intensyon o kapabayaan.
Para sa Korte Suprema, walang malinaw na ebidensya na ang mga aksyon ng petitioner ay may masamang intensyon o malubhang kapabayaan. At sa katunayan, ang halaga na hindi pinayagan ay binubuo ng mga capital gains tax, documentary stamp tax, estate tax, at transfer taxes, bukod sa iba pa. Ang mga buwis na ito ay binayaran sa gobyerno. Ang mga bayarin sa notaryo ay binayaran din para sa mga serbisyong ibinigay ni Atty. Montefrio. Ang pag-require sa petitioner na ibalik ang hindi pinayagang halaga ay dalawang beses na magbibigay benepisyo sa gobyerno mula sa ari-ariang nakuha at mga serbisyong ibinigay.
FAQs
| Ano ang pangunahing isyu sa kasong ito? | Ang pangunahing isyu ay kung nagmalabis ba ang Commission on Audit sa kanyang diskresyon sa pagpapatibay sa Notice of Disallowance na may kaugnayan sa pagbabayad ng Koronadal City para sa mga buwis at bayarin sa paglilipat ng ari-arian. |
| Sino ang dapat magbayad ng mga buwis sa paglilipat ng ari-arian? | Sa pangkalahatan, ang nagbebenta (sa kasong ito, ang mga tagapagmana ni Plomillo) ang may tungkuling magbayad ng mga buwis at bayarin na may kaugnayan sa paglilipat ng ari-arian. |
| Maaari bang magpasa ang isang lokal na pamahalaan ng batas na nagpapataw ng buwis sa kanyang sarili? | Hindi, ipinagbabawal ng Seksyon 133(o) ng Local Government Code ang mga lokal na pamahalaan na magpasa ng mga batas na nagpapataw ng buwis, bayarin, o singil sa kanilang sarili. |
| Maaari bang gamitin ng lokal na pamahalaan ang pondo ng bayan para sa serbisyo ng pribadong abogado? | Sa pangkalahatan, hindi. Pinagbabawal ng COA Circulars ang paggamit ng pondo ng bayan para sa serbisyo ng pribadong abogado maliban sa mga tiyak na sitwasyon na pinahihintulutan ng batas. |
| Ano ang batayan ng pananagutan ng isang opisyal ng gobyerno sa pagbabalik ng halagang hindi pinayagan? | Ayon sa Administrative Code, ang isang opisyal ng gobyerno ay maaaring managot sa pagbabalik ng halaga kung may malinaw na ebidensya ng masamang intensyon, malisya, o malubhang kapabayaan sa kanyang mga aksyon. |
| Bakit hindi managot si Marites Domato-Togonon sa pagbabalik ng halagang hindi pinayagan? | Dahil walang malinaw na ebidensya na ang kanyang mga aksyon ay may masamang intensyon, malisya, o malubhang kapabayaan, at ang pagbabayad ng buwis ay nakatulong pa sa gobyerno. |
| Ano ang epekto ng Parol Evidence Rule sa kasong ito? | Dahil wala sa mga pagbubukod sa Parol Evidence Rule ang naaangkop, ang mga tuntunin at kundisyon sa ilalim ng Deed of Absolute Sale ang dapat manaig. |
| Ang desisyon ba ng Sandiganbayan ay may precedent value sa kasong ito? | Hindi direkta, dahil ang mga desisyon ng Sandiganbayan ay hindi maituturing na jurisprudence ngunit dapat pa ring isaalang-alang sa mga susunod na aksyon o desisyon. |
Sa madaling salita, ang kasong ito ay nagpapaalala sa lahat ng opisyal ng gobyerno na maging maingat at masigasig sa paggamit ng pondo ng bayan. Dapat din nilang tiyakin na ang lahat ng transaksyon ay naaayon sa batas at regulasyon. Ngunit sa kabilang banda, hindi rin dapat maging mahigpit ang COA at dapat tingnan ang intensyon at mga pangyayari ng transaksyon kung hindi naman napinsala ang gobyerno.
For inquiries regarding the application of this ruling to specific circumstances, please contact ASG Law through contact or via email at frontdesk@asglawpartners.com.
Disclaimer: This analysis is provided for informational purposes only and does not constitute legal advice. For specific legal guidance tailored to your situation, please consult with a qualified attorney.
Source: MARITES DOMATO-TOGONON VS. COMMISSION ON AUDIT, G.R. No. 224516, July 06, 2021