Tag: Artikulo 2035

  • Pagpapawalang-bisa ng Kasal: Hindi Maaaring Isantabi ang Balyo ng Pagpapakasal sa Pamamagitan ng Kasunduan

    Sa desisyon ng Korte Suprema sa kasong Dana S. Santos v. Leodegario R. Santos, ipinaliwanag na bagama’t maaaring pagkasunduan ang paghahati ng ari-arian sa pagitan ng mag-asawa, hindi nito maaaring ipawalang-saysay ang pagiging balido ng kasal kung ang kaso ay tungkol sa pagpapawalang-bisa nito. Ito ay dahil ang kasal ay itinuturing na sagrado at hindi maaaring basta-basta na lamang isantabi sa pamamagitan ng isang kasunduan. Kaya naman, mahalaga na sundin ang tamang proseso ng korte para sa pagpapawalang-bisa ng kasal, at hindi sapat na magkasundo lamang ang mag-asawa na tapusin ang kanilang relasyon. Sa madaling salita, kahit pa nagkasundo ang mag-asawa sa hatian ng kanilang ari-arian, hindi ito nangangahulugan na otomatikong wala nang bisa ang kanilang kasal. Kailangan pa rin dumaan sa korte at patunayan na mayroong basehan para sa pagpapawalang-bisa nito.

    Pagtalikod sa Pagtangkilik ng Estado sa Pagpapakasal: Maaari ba Itong Isantabi sa Kasunduan?

    Taong 1982 nang unang nagkakilala sina Dana at Leodegario sa isang lamay. Nauwi ang kanilang relasyon sa pagmamahalan at nagsama sila nang hindi kasal. Nagkaroon sila ng dalawang anak. Nang umunlad ang kanilang negosyo, nagpasya silang magpakasal noong Disyembre 3, 1987. Dalawa pa silang anak na sumunod pagkatapos ng kasal. Sa paglipas ng panahon, nagsimulang lumala ang kanilang relasyon. Nagkaroon ng mainit na pagtatalo at hinala ng pagtataksil na nagdulot ng lamat sa kanilang pagsasama, kaya noong 2001, nagsampa sila ng magkahiwalay na petisyon para sa pagbuwag ng kanilang conjugal partnership, na pinagbigyan naman ng korte.

    Ang huling dagok ay dumating noong Setyembre 11, 2003, nang magsampa si Leodegario ng petisyon para sa deklarasyon ng absolute nullity of marriage sa RTC, na nakatala bilang Civil Case No. 03-6954, dahil sa psychological incapacity ni Dana. Ayon kay Leodegario, hindi umano kayang gampanan ni Dana ang mahahalagang obligasyon ng pagpapakasal dahil sa kanyang di umano’y kalagayan. Sinagot ni Dana ang petisyon, at iginiit na ang tunay na motibo ni Leodegario ay para pakasalan ang kanyang kalaguyo, kung kanino mayroon na siyang anak.

    Nagpatuloy ang pagdinig ng kaso. Nakita ng Public Prosecutor na walang sabwatan sa pagitan nina Dana at Leodegario. Lumitaw ang parehong partido sa pre-trial conference at minarkahan ang kanilang mga documentary exhibit. Nagpakita si Leodegario ng mga saksi tulad ng isang clinical psychologist, isang dating empleyado ng kanilang negosyo, at siya mismo. Subalit, nang turn na ni Dana para magpakita ng ebidensya, hindi dumating ang kanyang abogado sa kabila ng abiso. Dahil dito, naglabas ng Order ang korte na isinasaad na isinuko na ni Dana ang kanyang karapatang magpakita ng ebidensya. Inutusan si Leodegario na magsumite ng kanyang memorandum, pagkatapos nito ay ituturing na ang kaso ay isinumite na para sa desisyon.

    Noong Hunyo 24, 2009, naglabas ng Desisyon ang korte na nagdedeklara na walang bisa ang kasal nina Dana at Leodegario dahil sa psychological incapacity ni Dana. Natuklasan ng korte na si Dana ay mayroong Histrionic Personality Disorder, na malubha, hindi na magagamot, at umiiral na bago pa man ang kasal. Nakatanggap si Dana ng kopya ng desisyon noong Agosto 26, 2009.

    Umapela si Dana sa pamamagitan ng Notice of Appeal ngunit kalaunan ay binawi niya ito. Sa halip, nagsampa siya ng Petition for Relief from Judgment, na sinasabing dahil sa extrinsic fraud at pagkakamali ay hindi niya naipakita ang kanyang panig sa paglilitis. Nagkomento naman si Leodegario sa petisyon.

    Ibinasura ng trial court ang petisyon ni Dana dahil sa kawalan ng sapat na alegasyon ng pandaraya o pagkakamali sa petisyon. Hindi rin ito kinatigan ng Court of Appeals na nagbigay-diin sa pinal na desisyon ng trial court. Sa pag-apela sa Korte Suprema, iginiit ni Dana na hindi niya layon na isuko ang bisa ng kasal sa pamamagitan ng compromise agreement.

    Tinalakay ng Korte Suprema ang tungkol sa mga kasunduan na taliwas sa batas. Binigyang-diin na bagaman may bisa ang compromise agreement para sa paghahati ng ari-arian, hindi ito maaaring gamitin upang ipawalang-saysay ang kasal, na nangangailangan ng hiwalay na proseso at basehan ayon sa Family Code. Kaya naman kahit pa may kasunduan ang mga partido, dapat pa rin itong suriin ng korte batay sa umiiral na batas.

    Ang Artikulo 2035 ng New Civil Code ay nagbabawal sa mga kasunduan hinggil sa validity ng kasal.

    ART. 2035. No compromise upon the following questions shall be valid:

    (2) The validity of a marriage or a legal separation;

    Samakatuwid, kahit na may kasunduan na naganap sa pagitan ng mga partido tungkol sa kanilang ari-arian, hindi nito apektado ang pangangailangan na dumaan sa legal na proseso para sa pagpapawalang-bisa ng kasal. Kinakailangan pa rin na patunayan ang mga legal na batayan para sa pagpapawalang-bisa ng kasal, tulad ng psychological incapacity, sa pamamagitan ng mga ebidensya at pagsusuri ng korte.

    FAQs

    Ano ang pangunahing isyu sa kasong ito? Kung maaari bang isantabi ang balido ng kasal sa pamamagitan lamang ng isang kasunduan (compromise agreement), kahit na may kaso ng pagpapawalang-bisa na isinampa sa korte.
    Ano ang ginawang desisyon ng Korte Suprema? Bagama’t ang kasunduan tungkol sa ari-arian ay may bisa, hindi nito maaaring ipawalang-saysay ang pagiging balido ng kasal. Kinakailangan pa rin ng pormal na pagdinig at desisyon ng korte para sa pagpapawalang-bisa.
    Ano ang ibig sabihin ng psychological incapacity? Ito ay tumutukoy sa isang mental na kondisyon na nagdudulot sa isang tao na hindi magampanan ang mahahalagang obligasyon ng kasal, at dapat itong mapatunayan sa pamamagitan ng sapat na ebidensya.
    Bakit hindi maaaring pagkasunduan ang balido ng kasal? Dahil ang kasal ay itinuturing na isang sagradong institusyon at protektado ng estado. Ayon sa Artikulo 2035 ng New Civil Code, hindi ito maaaring maging subject ng compromise agreement.
    Ano ang extrinsic fraud at bakit ito mahalaga? Ito ay pandaraya na pumipigil sa isang partido na ganap na maipakita ang kanyang kaso sa korte. Hindi ito napatunayan sa kasong ito kaya hindi nagtagumpay ang Petition for Relief from Judgment.
    Ano ang epekto ng pagiging pinal ng desisyon ng trial court? Bagama’t pinal na ang desisyon, hindi nito mapipigilan ang Court of Appeals na suriin kung may grave abuse of discretion sa pagtanggi sa Petition for Relief.
    Maaari bang i-apela ang denial ng Petition for Relief from Judgment? Hindi na maaari. Ang remedyo na lamang ay sa pamamagitan ng Petition for Certiorari.
    Ano ang kahalagahan ng papel ng abogado sa ganitong kaso? Mahalaga ang papel ng abogado sa pagbibigay ng abiso sa kliyente tungkol sa mga pagdinig at pagprepresenta ng ebidensya. Ang kapabayaan ng abogado ay maaaring makaapekto sa kaso ng kliyente.

    Sa kabuuan, ang kasong ito ay nagbibigay-diin sa kahalagahan ng pagpapanatili ng integridad ng kasal bilang isang institusyon at kung paano dapat sundin ang mga legal na proseso para sa pagpapawalang-bisa nito, lalo na sa mga sitwasyon kung saan may mga kasunduan ang mga partido. Ito ay nagsisilbing paalala na ang kasal ay hindi lamang isang pribadong usapin, kundi isang bagay na may kinalaman sa interes ng estado at ng lipunan.

    For inquiries regarding the application of this ruling to specific circumstances, please contact ASG Law through contact or via email at frontdesk@asglawpartners.com.

    Disclaimer: This analysis is provided for informational purposes only and does not constitute legal advice. For specific legal guidance tailored to your situation, please consult with a qualified attorney.
    Source: DANA S. SANTOS, V. LEODEGARIO R. SANTOS, G.R. No. 214593, July 17, 2019