Alamin ang Iyong Karapatan sa Refund at Reimbursement Kapag Kinansela ang Kontrata Mo sa Lupa
G.R. No. 176791, November 14, 2012 – COMMUNITIES CAGAYAN, INC., PETITIONER, VS. SPOUSES ARSENIO (DECEASED) AND ANGELES NANOL AND ANYBODY CLAIMING RIGHTS UNDER THEM, RESPONDENTS.
INTRODUKSYON
Naranasan mo na bang mangarap na magkaroon ng sariling bahay at lupa, ngunit sa kasamaang palad, hindi natuloy ang pangarap dahil sa problema sa pagbabayad? Maraming Pilipino ang dumadaan sa ganitong sitwasyon. Kapag hindi nakabayad sa takdang panahon, maaaring kanselahin ng developer ang kontrata. Ngunit ano nga ba ang mga karapatan mo sa ilalim ng batas kung mangyari ito? Ang kasong Communities Cagayan, Inc. v. Spouses Nanol ay nagbibigay linaw sa mga karapatan ng bumibili kapag kinansela ang kontrata sa pagbebenta ng lupa, lalo na pagdating sa cash surrender value at reimbursement para sa mga improvement sa property.
Sa kasong ito, bumili ang mag-asawang Nanol ng bahay at lupa sa Communities Cagayan, Inc. sa pamamagitan ng kontrata na hulugan. Nang hindi sila nakabayad, kinansela ng kumpanya ang kontrata at pinapaalis sila sa property. Ang pangunahing tanong dito ay: Tama ba ang ginawa ng korte na utusan ang kumpanya na ibalik ang ilang bayad ng mag-asawa at bayaran ang halaga ng bahay na itinayo nila?
LEGAL NA KONTEKSTO: MACEDA LAW AT ARTIKULO 448 NG CIVIL CODE
Para maintindihan ang kasong ito, mahalagang alamin ang dalawang batas na sangkot dito: ang Maceda Law at Artikulo 448 ng Civil Code.
Ang Maceda Law, o Republic Act No. 6552, ay batas na nagpoprotekta sa mga bumibili ng real estate sa pamamagitan ng hulugan. Ayon sa Maceda Law, kung ang bumibili ay nakapagbayad na ng hindi bababa sa dalawang taon na installment at biglang hindi na makabayad, mayroon siyang mga karapatan. Isa sa mga pangunahing karapatan ay ang makatanggap ng cash surrender value, na katumbas ng 50% ng kabuuang bayad na naibigay na. Pagkatapos ng limang taon ng pagbabayad, madadagdagan pa ito ng 5% kada taon, ngunit hindi hihigit sa 90% ng kabuuang bayad. Ayon sa Seksyon 3(b) ng Maceda Law:
(b) If the contract is canceled, the seller shall refund to the buyer the cash surrender value of the payments on the property equivalent to fifty percent of the total payments made, and, after five years of installments, an additional five per cent every year but not to exceed ninety per cent of the total payments made: Provided, That the actual cancellation of the contract shall take place after thirty days from receipt by the buyer of the notice of cancellation or the demand for rescission of the contract by a notarial act and upon full payment of the cash surrender value to the buyer.
Ibig sabihin, bago tuluyang kanselahin ang kontrata, kailangan munang magpadala ang nagbebenta ng notarized notice of cancellation at ibalik ang cash surrender value. Kung hindi masunod ang mga ito, mananatiling balido ang kontrata.
Ang Artikulo 448 ng Civil Code naman ay tumutukoy sa sitwasyon kung saan may nagtayo ng bahay o improvement sa lupa na hindi kanya. Kung ang nagtayo ay builder in good faith, ibig sabihin, nagtayo siya nang may paniniwalang may karapatan siya sa lupa, mayroon siyang proteksyon. Ayon sa Artikulo 448:
ART. 448. The owner of the land on which anything has been built, sown or planted in good faith, shall have the right to appropriate as his own the works, sowing or planting, after payment of the indemnity provided for in Articles 546 and 548, or to oblige the one who built or planted to pay the price of the land, and the one who sowed, the proper rent. However, the builder or planter cannot be obliged to buy the land if its value is considerably more than that of the building or trees. In such case, he shall pay reasonable rent, if the owner of the land does not choose to appropriate the building or trees after proper indemnity. The parties shall agree upon the terms of the lease and in case of disagreement, the court shall fix the terms thereof.
Sa madaling salita, may dalawang opsyon ang may-ari ng lupa: (1) bayaran ang nagtayo para sa improvement at ariin ito, o (2) ipagbili ang lupa sa nagtayo. Kung mas mahal ang lupa kaysa sa improvement, hindi maaaring pilitin ang nagtayo na bilhin ang lupa, ngunit maaaring magbayad siya ng upa.
PAGBUSISI SA KASO NG COMMUNITIES CAGAYAN VS. SPOUSES NANOL
Balikan natin ang kaso ng Communities Cagayan at Spouses Nanol. Narito ang mga pangyayari:
- 1994: Unang kontrata sa pagitan ng Communities Cagayan at Spouses Nanol. Nag-loan ang mag-asawa sa banko (sister company ng Communities Cagayan) gamit ang property bilang collateral. Nagkaroon ng simulated sale para maproseso ang loan, kaya nailipat ang titulo sa pangalan ng mag-asawa. Ngunit nalugi ang banko, kaya hindi natuloy ang loan.
- 1997: Pangalawang kontrata sa pagitan ng parehong partido. Sa pagkakataong ito, in-house financing na ang ginamit ng mag-asawa.
- 2000: Nawasak ang lumang bahay at nagtayo ng bagong tatlong-palapag na bahay ang mag-asawa.
- 2001: Namatay si Arsenio Nanol. Si Angeles Nanol na lang ang nagpatuloy sa pagbabayad.
- 2003: Nagpadala ng Notice of Delinquency and Cancellation ang Communities Cagayan dahil hindi nakabayad ang mag-asawa.
- 2003: Nagsampa ng unlawful detainer case ang Communities Cagayan sa Municipal Trial Court (MTC), ngunit na-dismiss dahil nakapangalan na sa mag-asawa ang titulo.
- 2005: Nagsampa ulit ng kaso ang Communities Cagayan sa Regional Trial Court (RTC) para kanselahin ang titulo, bawiin ang possession, at magbayad ng damages. Iginiit nila na simulated sale lang ang nangyari noong una.
- RTC Decision: Ipinawalang-bisa ng RTC ang Deed of Absolute Sale dahil walang konsiderasyon. Ipinakansela ang titulo ng mag-asawa at pinapaalis sila sa property, ngunit inutusan din ang Communities Cagayan na bayaran ang total monthly installments at ang value ng bagong bahay minus ang cost ng lumang bahay.
Hindi nasiyahan ang Communities Cagayan sa bahagi ng desisyon na nag-uutos sa kanila na magbayad, kaya umakyat sila sa Korte Suprema. Ang isyu sa Korte Suprema ay kung tama ba na utusan ang kumpanya na magbayad ng reimbursement sa mag-asawa.
Ayon sa Korte Suprema, tama ang RTC na nag-utos ng reimbursement, ngunit may mga pagbabago.
Sabi ng Korte Suprema, “Considering that this case stemmed from a Contract to Sell executed by the petitioner and the respondent-spouses, we agree with petitioner that the Maceda Law, which governs sales of real estate on installment, should be applied.”
Dahil dito, inutusan ng Korte Suprema ang Communities Cagayan na ibalik ang cash surrender value sa mag-asawa, katumbas ng 50% ng lahat ng bayad nila. Kinatigan din ng Korte Suprema ang RTC sa pag-apply ng Artikulo 448 ng Civil Code tungkol sa builder in good faith. Ayon sa Korte, bagama’t may kontrata sa pagbebenta, at technically hindi pa ganap na may-ari ang mag-asawa, maituturing silang builders in good faith dahil pinayagan naman sila ng developer na magtayo ng bagong bahay. Hindi napatunayan ng Communities Cagayan na bad faith ang mag-asawa.
“We thus hold that Article 448 is also applicable to the instant case. First, good faith is presumed on the part of the respondent-spouses. Second, petitioner failed to rebut this presumption. Third, no evidence was presented to show that petitioner opposed or objected to the improvements introduced by the respondent-spouses. Consequently, we can validly presume that petitioner consented to the improvements being constructed.”
Kaya, binigyan ng Korte Suprema ang Communities Cagayan ng dalawang opsyon, base sa Artikulo 448 at sa kasong Tuatis v. Escol:
- Ariin ang bagong bahay at bayaran ang mag-asawa ng current market value nito minus ang cost ng lumang bahay.
- Ipagbili ang lupa sa mag-asawa sa current fair value nito. Kung mas mahal ang lupa, hindi mapipilitan ang mag-asawa na bilhin ito, ngunit kailangan nilang magbayad ng upa.
Ipinabalik ng Korte Suprema ang kaso sa RTC para alamin ang mga halaga na ito at ipatupad ang tamang opsyon.
PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON: ANO ANG MAAARING MATUTUNAN DITO?
Ang kasong ito ay nagbibigay ng ilang mahahalagang aral, lalo na sa mga bumibili at nagbebenta ng property sa pamamagitan ng hulugan:
- Para sa mga Bumibili: Alamin ang iyong karapatan sa ilalim ng Maceda Law. Kung hindi mo na kayang magbayad at kinansela ang kontrata mo, may karapatan kang makatanggap ng cash surrender value kung nakapagbayad ka na ng mahigit dalawang taon. Kung nagtayo ka ng improvement sa property nang may pahintulot ng developer, maaari kang ituring na builder in good faith at may karapatan ka sa reimbursement para sa improvement na ito.
- Para sa mga Developer/Nagbebenta: Sundin ang proseso ng Maceda Law sa pagkansela ng kontrata. Magpadala ng notarized notice of cancellation at ibalik ang cash surrender value. Kung may improvement na itinayo ang bumibili, maaaring kailangan mo rin itong bayaran kung maituturing silang builders in good faith.
MGA MAHAHALAGANG ARAL MULA SA KASO
- Maceda Law Proteksyon: Pinoprotektahan ng Maceda Law ang mga bumibili ng real estate sa hulugan, lalo na kung hindi na sila makabayad.
- Cash Surrender Value: May karapatan sa cash surrender value ang bumibili na nakapagbayad na ng mahigit dalawang taon.
- Builder in Good Faith: Maaaring ituring na builder in good faith ang bumibili na nagtayo ng improvement sa property kahit hindi pa niya ito ganap na pag-aari, lalo na kung may pahintulot ng nagbebenta.
- Artikulo 448 Aplikasyon: Maaaring i-apply ang Artikulo 448 ng Civil Code kahit may kontrata sa pagitan ng partido, lalo na sa sitwasyon ng builder in good faith.
FREQUENTLY ASKED QUESTIONS (FAQ)
Tanong 1: Ano ang Maceda Law at sino ang sakop nito?
Sagot: Ang Maceda Law ay batas na nagpoprotekta sa mga bumibili ng real estate sa Pilipinas sa pamamagitan ng hulugan, maliban sa industrial lots at commercial buildings. Sakop nito ang mga residential lots, bahay at lupa, at condominium units.
Tanong 2: Paano kinakalkula ang cash surrender value sa ilalim ng Maceda Law?
Sagot: Kung nakapagbayad ka na ng hindi bababa sa dalawang taon na hulog, ang cash surrender value ay 50% ng kabuuang bayad mo. Pagkatapos ng limang taon, madadagdagan ito ng 5% kada taon, hanggang 90%.
Tanong 3: Ano ang ibig sabihin ng builder in good faith?
Sagot: Ang builder in good faith ay isang taong nagtayo ng improvement sa lupa na hindi niya pag-aari, ngunit may paniniwala siya na may karapatan siya doon, o may pahintulot siya ng may-ari.
Tanong 4: Kung ako ay builder in good faith, ano ang mga karapatan ko?
Sagot: May karapatan kang ma-reimburse para sa value ng improvement na itinayo mo. Ang may-ari ng lupa ay may opsyon na ariin ang improvement mo at bayaran ka, o ipagbili sa iyo ang lupa.
Tanong 5: Paano kung hindi ako nakatanggap ng cash surrender value pagkatapos kanselahin ang kontrata ko?
Sagot: Maaari kang magsampa ng kaso sa korte para ipatupad ang iyong karapatan sa ilalim ng Maceda Law. Mahalaga na kumonsulta ka sa abogado.
Nais mo bang masigurado na protektado ang iyong karapatan sa usapin ng real estate? Ang ASG Law ay eksperto sa batas real estate at kontrata. Kung may katanungan ka o nangangailangan ng legal na representasyon, huwag mag-atubiling makipag-ugnayan sa amin. Magpadala ng email sa hello@asglawpartners.com o bisitahin ang aming contact page dito para sa konsultasyon. Kami sa ASG Law ay handang tumulong sa iyo.