Ipinasiya ng Korte Suprema na walang kapangyarihan ang Commission on Audit (COA) na tanggihan ang isang kasunduan sa kompromiso na pinagtibay na ng Court of Appeals (CA). Ang kapangyarihan na magkompromiso sa mga pagkakautang ng mga ahensya ng gobyerno, lalo na kung ito ay lumalagpas sa P100,000, ay nakasalalay lamang sa Kongreso. Samakatuwid, ang COA ay may tungkulin lamang na irekomenda sa Kongreso kung dapat bang aprubahan o hindi ang kompromiso. Sa kasong ito, tinanggihan ng COA ang pag-apruba sa kasunduan sa pagitan ng Binga Hydroelectric Plant, Inc. (BHEPI) at National Power Corporation (NPC), na nagsasabing ang kapangyarihan upang magkompromiso sa naturang paghahabol ay nasa Kongreso, hindi sa kanila. Ang desisyong ito ay nagbibigay-diin sa limitadong papel ng COA sa mga usaping ito, kung saan nakatuon lamang sa pagbibigay ng rekomendasyon, at pinagtibay ang awtoridad ng Kongreso sa pagdedesisyon sa mga malalaking pagkakautang ng pamahalaan.
Kasunduan ng Bayad-Utang: Sino ang May Kapangyarihang Magpasya?
Ang kaso ay nagsimula nang magkaroon ng hindi pagkakasundo sa pagitan ng Binga Hydroelectric Plant, Inc. (BHEPI) at ng National Power Corporation (NPC) tungkol sa kontrata ng Rehabilitate-Operate-Leaseback (ROL) ng Binga Hydroelectric Power Plant. Noong Marso 2003, pumasok ang BHEPI, NPC, at Power Sector Assets and Liabilities Management Corporation (PSALM) sa isang Settlement Framework Agreement (SFA) para ayusin ang lahat ng paghahabol at hindi pagkakasundo. Nakasaad sa SFA na magbabayad ang NPC sa BHEPI ng $5,000,000.00, na may kondisyon na bayaran din ang mga subcontractor at empleyado ng BHEPI. Nang maglaon, naghain ng kaso ang BHEPI laban sa NPC dahil sa di-umano’y hindi pagtupad sa mga kondisyon ng SFA.
Habang nakabinbin ang apela, ang BHEPI at NPC ay nagsumite ng isang pinagsamang mosyon upang aprubahan ang kasunduan sa kompromiso. Pumayag ang NPC, sa tulong ng Office of the Solicitor General (OSG), na bayaran ang BHEPI ng $5,000,000.00 at P40,118,442.79 bilang savings mula sa pagbawas ng mga paghahabol, na napapailalim sa ilang mga kondisyon. Pinagtibay ng Court of Appeals (CA) ang Compromise Agreement at ibinasura ang apela. Nang subukan ng BHEPI na ipatupad ang desisyon ng CA, sinabi ng trial court na ang mga paghahabol laban sa gobyerno ay dapat ihain sa COA. Dahil dito, naghain ang BHEPI ng petisyon para sa paghahabol ng pera sa COA, na humihiling na kilalanin ng COA ang desisyon ng CA sa Compromise Agreement.
Tinanggihan ng COA ang paghahabol ng BHEPI, na sinasabing ang kapangyarihan na magkompromiso ng mga paghahabol ay nasa COA o Kongreso lamang, batay sa Executive Order (EO) No. 292, o ang Administrative Code of 1987. Dagdag pa ng COA, hindi dapat aprubahan ang Compromise Agreement dahil hindi ito isinumite sa kanila para sa pag-apruba. Binigyang-diin ng Korte Suprema na, bagaman pinal na ang desisyon ng Court of Appeals, hindi nito pinipigilan ang COA na suriin ang bisa at katotohanan ng mga paghahabol. Alinsunod sa EO No. 292 at PD No. 1445, may awtoridad ang COA na gawin ito, bilang bahagi ng kanyang tungkulin na irekomenda ang kompromiso ng mga paghahabol sa Kongreso.
Sinabi ng Korte Suprema na ang kapangyarihan na magkompromiso sa mga paghahabol na higit sa P100,000.00 na kinasasangkutan ng ahensya ng gobyerno ay nasa Kongreso lamang. Ang tungkulin ng COA, kasama ang Pangulo, ay irekomenda kung dapat bang ibigay o hindi ang aplikasyon para sa kompromiso. Kaya, ang COA ay may karapatan na suriin ang kasunduan, na napagpasyahan din ng Korte Suprema na hindi dapat bayaran ang BHEPI ng P40,118,442.79 dahil ito ay isang uri ng di-makatarungang pagpayaman sa kapinsalaan ng mga subcontractor at empleyado.
Sec. 20. Kapangyarihan na Makipagkasundo sa mga Paghahabol. – (1) Kung kinakailangan ng interes ng Gobyerno, ang Komisyon ay maaaring makipagkasundo o magpalaya nang buo o bahagi, anumang naayos na paghahabol o pananagutan sa anumang ahensya ng gobyerno na hindi lalampas sa sampung libong piso na nagmumula sa anumang bagay o kaso na nasa harapan nito o nasa loob ng hurisdiksyon nito, at may nakasulat na pag-apruba ng Pangulo, maaari rin nitong makipagkasundo o magpalaya ng anumang katulad na paghahabol o pananagutan na hindi lalampas sa isang daang libong piso. Sa kasong ang paghahabol o pananagutan ay lumampas sa isang daang libong piso, ang aplikasyon para sa ginhawa mula doon ay isusumite, sa pamamagitan ng Komisyon at ng Pangulo, kasama ang kanilang mga rekomendasyon, sa Kongreso x x x. (Binigyang-diin.)
Ang bahagi ng kapangyarihan ng COA na suriin, i-audit, at ayusin ang lahat ng pagkakautang at paghahabol ng gobyerno. Kasama rito ang pagpapasya kung papayagan o hindi ang mga ito. Hindi ito limitado lamang sa pagpapatibay o pagtanggi sa paghahabol dahil lamang sa napatunayan na ito ng mga korte. Nilinaw ng Korte Suprema na dapat munang humingi ang claimant ng pag-apruba ng COA sa paghahabol ng pera, kahit na mayroon nang pinal at maisasakatuparang desisyon ang korte na nagpapatunay sa naturang paghahabol laban sa ahensya o instrumento ng gobyerno. Ito ay isang kondisyon sine qua non bago maisagawa ang pagbabayad.
Sa madaling sabi, ang pasya ng Korte Suprema sa kasong ito ay nagpapatibay sa kapangyarihan ng Kongreso na magkompromiso sa mga pagkakautang ng gobyerno na higit sa P100,000, at nililinaw ang papel ng COA bilang tagapagbigay ng rekomendasyon lamang. Ito ay nagbibigay-diin sa kahalagahan ng pagsunod sa mga itinakdang proseso sa paghawak ng mga paghahabol sa gobyerno at nagtataguyod ng pananagutan at wastong paggamit ng pondo ng publiko.
| Ano ang pangunahing isyu sa kasong ito? | Kung ang COA ba ay may kapangyarihang tanggihan ang isang kasunduan sa kompromiso na pinagtibay na ng Court of Appeals (CA). |
| Sino ang may kapangyarihan na magkompromiso sa mga utang ng ahensya ng gobyerno na higit sa P100,000? | Ang Kongreso lamang ang may kapangyarihan na magkompromiso sa mga pagkakautang ng mga ahensya ng gobyerno na higit sa P100,000. |
| Ano ang papel ng COA sa pagkompromiso sa mga utang ng ahensya ng gobyerno? | Ang papel ng COA ay magbigay ng rekomendasyon sa Kongreso kung dapat bang aprubahan o hindi ang kompromiso. |
| Kailangan pa bang humingi ng pahintulot sa COA kahit pinal na ang desisyon ng korte? | Oo, kailangan pa ring humingi ng pahintulot sa COA para sa paghahabol ng pera kahit pinal na ang desisyon ng korte na pabor sa claimant. |
| Ano ang ibig sabihin ng "settled claim" sa konteksto ng EO No. 292? | Ang "settled claim" ay tumutukoy sa isang paghahabol kung saan ang pananagutan ng gobyerno ay hindi na pinagtatalunan at hindi na nangangailangan ng pagsusuri ng ebidensya. |
| Bakit tinanggihan ng COA ang pagbabayad ng P40,118,442.79 sa BHEPI? | Tinanggihan ng COA ang pagbabayad dahil ito ay itinuring na isang uri ng di-makatarungang pagpayaman sa kapinsalaan ng mga subcontractor at empleyado. |
| Ano ang epekto ng EPIRA Law sa mga utang ng NPC? | Sa ilalim ng EPIRA Law, ang mga utang ng NPC ay inilipat sa PSALM, na siyang dapat nakipag-negosasyon sa BHEPI. |
| Bakit mahalaga ang desisyong ito sa mga paghahabol laban sa gobyerno? | Ang desisyong ito ay nagbibigay-diin sa kahalagahan ng pagsunod sa mga itinakdang proseso sa paghawak ng mga paghahabol sa gobyerno at nagtataguyod ng pananagutan at wastong paggamit ng pondo ng publiko. |
Ang desisyong ito ng Korte Suprema ay nagpapakita ng kahalagahan ng pagsunod sa tamang proseso sa mga paghahabol laban sa gobyerno. Nagbibigay ito ng linaw sa papel ng COA at Kongreso sa paghawak ng mga ganitong usapin, at nagsisilbing paalala sa lahat na ang pananagutan at wastong paggamit ng pondo ng publiko ay dapat palaging manaig.
Para sa mga katanungan tungkol sa aplikasyon ng pasyang ito sa mga partikular na sitwasyon, mangyaring makipag-ugnayan sa ASG Law sa pamamagitan ng contact o sa pamamagitan ng email sa frontdesk@asglawpartners.com.
Disclaimer: Ang pagsusuring ito ay ibinigay para sa mga layuning pang-impormasyon lamang at hindi bumubuo ng legal na payo. Para sa tiyak na legal na patnubay na iniayon sa iyong sitwasyon, mangyaring kumunsulta sa isang kwalipikadong abogado.
Source: Binga Hydroelectric Plant, Inc. vs. Commission on Audit, G.R. No. 218721, July 10, 2018