Kategorya: Consumer Protection Law

  • Proteksyon ng Mamimili: Bakit Kailangan ang HLURB Approval sa Mortgage Bago Itayo ang Condominium?

    Proteksyon ng Mamimili: Bakit Kailangan ang HLURB Approval sa Mortgage Bago Itayo ang Condominium?

    Philippine Bank of Communications v. Pridisons Realty Corporation, G.R. No. 155113, Enero 9, 2013

    INTRODUKSYON

    Isipin mo na bumili ka ng condominium unit sa pre-selling. Buong puso kang naghulog buwan-buwan, nag-ipon para sa pangarap mong tahanan. Ngunit sa kasamaang palad, nalaman mo na lang na nakamortis pala ang buong property sa bangko, at dahil hindi nakabayad ang developer, posibleng mawala ang unit mo. Nakakatakot, di ba? Ito ang realidad na gustong iwasan ng batas para sa mga mamimili ng condominium at subdivision.

    Sa kaso ng Philippine Bank of Communications v. Pridisons Realty Corporation, tinalakay ng Korte Suprema kung balido ba ang isang mortgage na ginawa sa lupa bago pa man magsimula ang development ng condominium, at kung kailangan ba dito ang approval ng Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB). Ang sentrong tanong: Maaari bang basta na lang ipagwalang-bahala ang proteksyon na binibigay ng batas sa mga mamimili dahil lang nauna ang mortgage kaysa sa development?

    LEGAL NA KONTEKSTO: PD 957 AT ANG PROTEKSYON SA MAMIMILI

    Ang kasong ito ay umiikot sa Presidential Decree No. 957, o mas kilala bilang “The Subdivision and Condominium Buyers’ Protective Decree.” Nilayon ng batas na ito na protektahan ang mga mamimili ng subdivision lot at condominium unit laban sa mga mapagsamantalang developer. Alam natin na madalas, mas mahina ang posisyon ng mamimili kumpara sa malalaking kumpanya ng real estate at mga bangko.

    Isa sa mga pangunahing probisyon ng PD 957 ay ang Section 18, na nagsasaad:

    “Section 18. Mortgages. No mortgage on any unit or lot shall be made by the owner or developer without prior written approval of the Authority. Such approval shall not be granted unless it is shown that the proceeds of the mortgage loan shall be used for the development of the condominium or subdivision project and effective measures have been provided to ensure such utilization.”

    Ibig sabihin, hindi basta-basta makakapag-mortgage ang developer ng unit o lote nang walang pahintulot mula sa HLURB (dating National Housing Authority o NHA). Ang approval na ito ay ibinibigay lamang kung mapatunayan na ang pondo mula sa mortgage ay gagamitin para sa development ng proyekto, at may sapat na paraan para masiguro na magagamit nga ito doon.

    Mayroon ding Section 4 ang PD 957 na nagsasaad:

    “Section 4. Registration of Projects. …Provided, however, that in case any subdivision lot or condominium unit is mortgaged, it is sufficient if the instrument of mortgage contains a stipulation that the mortgagee shall release the mortgage on any subdivision lot or condominium unit as soon as the full purchase price for the same is paid by the buyer.”

    Dito naman, sinasabi na kung ang lote o unit ay nakamortis na, kailangan na may probisyon sa mortgage agreement na ire-release ang mortgage pagkatapos mabayaran ng mamimili ang buong presyo. Ang layunin nito ay para matiyak na makukuha ng mamimili ang malinis na titulo pagkatapos niyang magbayad.

    Ang HLURB naman, sa pamamagitan ng PD 1344, ay may eksklusibong hurisdiksyon na dinggin at desisyunan ang mga kaso tungkol sa “unsound real estate business practices” at mga “claims” ng mamimili laban sa developer. Kabilang dito ang mga kaso para sa specific performance (gawin ang obligasyon) at pagpapawalang-bisa ng mortgage.

    Sa madaling sabi, nilalayon ng PD 957 at PD 1344 na bigyan ng proteksyon ang mga mamimili sa real estate, at siguraduhin na hindi sila mapapahamak dahil sa kapabayaan o panloloko ng mga developer at iba pang sangkot sa industriya.

    PAGHIMAY SA KASO: PBCOM v. PRIDISONS REALTY

    Ang Pridisons Realty Corporation ang may-ari ng lupa sa New Manila, Quezon City. Noong 1989, nag-loan sila sa Philippine Bank of Communications (PBComm) at ginawang collateral ang lupa. Nirehistro ang mortgage na ito.

    Pagkatapos nito, inilipat ng Pridisons ang karapatan sa lupa sa sister company nito, ang Ivory Crest Realty. Nag-apply ang Ivory Crest sa HLURB para magtayo at magbenta ng condominium units sa lupa na iyon. Binigyan sila ng lisensya noong 1991.

    Bumili ng units ang mga respondents na sina Bormacheco, Inc., Nazario Santos, at iba pa. Ngunit hindi nakabayad ng loan ang Pridisons sa PBComm, kaya sinubukan ng bangko na i-foreclose ang lupa.

    Pinigilan ito ng HLURB dahil nag-file ng kaso ang mga bumili ng unit. Iginiit nila na dapat ibigay sa kanila ang titulo ng units na nabayaran na nila, nang walang mortgage. Sinabi ng PBComm na mas matanda ang mortgage nila kaya mas matimbang ito kaysa sa karapatan ng mga bumibili. Kinuwestiyon din ng PBComm ang hurisdiksyon ng HLURB dahil hindi naman daw sila developer.

    Narito ang naging procedural journey ng kaso:

    • HLURB Arbiter: Nagpabor sa mga bumibili. Pinawalang-bisa ang mortgage dahil walang HLURB approval.
    • HLURB en banc: Kinumpirma ang desisyon ng Arbiter. Sinabing may hurisdiksyon sila sa mortgagee banks at kailangan talaga ang HLURB approval kahit raw land pa ang mortgage.
    • Office of the President (OP): Umapela ang PBComm, ngunit sinang-ayunan ng OP ang HLURB.
    • Court of Appeals (CA): Umapela ulit ang PBComm sa CA. Dineklara ng CA na malawak ang kapangyarihan ng HLURB at kinumpirma ang pagpapawalang-bisa sa mortgage. Sinabi ng CA na kahit nauna ang mortgage, alam naman ng PBComm na condominium ang itatayo, kaya dapat sumunod sa Section 18.
    • Korte Suprema: Umapela ang PBComm sa Korte Suprema.

    Sa Korte Suprema, iginiit ng PBComm na hindi sila sakop ng hurisdiksyon ng HLURB dahil hindi sila developer. Sinabi rin nila na hindi dapat i-apply ang Section 18 dahil raw land pa ang lupa noong ginawa ang mortgage. Dapat daw Section 4 ang i-apply, na nangangailangan lang ng stipulation sa mortgage agreement.

    Ngunit hindi kinatigan ng Korte Suprema ang PBComm. Ayon sa Korte:

    “Jurisprudence consistently recognizes the rationale behind the enactment of PD No. 957 – to protect innocent lot buyers from scheming developers. For this reason, the Court has broadly construed the jurisdiction of the HLURB to include complaints for annulment of mortgages of condominium or subdivision units.”

    Kinilala ng Korte Suprema na kahit na limitahan ng PD 957 ang hurisdiksyon sa pagitan ng buyer at developer, sakop pa rin ng HLURB ang “unsound real estate business practices,” na pwedeng umabot sa third parties tulad ng bangko. Para sa Korte, ang pagpapawalang-bisa ng mortgage ay sakop ng hurisdiksyon ng HLURB.

    Tungkol naman sa validity ng mortgage, sinabi ng Korte Suprema na tama ang CA at HLURB na i-apply ang Section 18. Kahit na raw land pa ang lupa noong ginawa ang mortgage, nakita ng Korte Suprema na alam naman ng PBComm na condominium ang itatayo. Binigyang diin ng Korte ang “standard industry practice” ng mga bangko na alamin ang purpose ng loan at mag-require ng project feasibility studies. Ayon sa Korte:

    “…we presume that the standard banking and industry practice and procedures were observed prior to the execution of the mortgage contract, and that there was due disclosure of loan purpose and submission of plans to the bank.”

    Bukod pa rito, napansin ng Korte Suprema ang “progressive releases” ng loan para sa development ng proyekto, at ang katotohanan na hindi ma-issue ang master deed at condominium titles kung hindi ni-release ng PBComm ang titulo ng lupa. Mula dito, nakumbinsi ang Korte na may “actual knowledge” ang PBComm tungkol sa condominium project, at sinadya lang na unahan ang mortgage para iwasan ang Section 18.

    Kaya naman, pinagtibay ng Korte Suprema ang pagpapawalang-bisa sa mortgage at pinanigan ang karapatan ng mga bumibili ng condominium units.

    PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON: ANO ANG ARAL DITO?

    Ang desisyon na ito ay nagpapakita ng importansya ng proteksyon na binibigay ng PD 957 sa mga mamimili ng condominium at subdivision. Hindi basta-basta mapapawalang-saysay ang batas na ito dahil lang sa teknikalidad o dahil nauna ang ibang transaksyon.

    Para sa mga bangko at iba pang nagpapautang, dapat nilang siguraduhin na sumusunod sila sa PD 957 kapag nagpapautang sa mga developer. Kailangan nilang alamin kung may plano bang mag-develop ng subdivision o condominium ang borrower, at kung meron, kailangan nilang siguraduhin na may HLURB approval ang mortgage. Hindi sapat na sabihin na raw land pa lang ang collateral kaya hindi na kailangan ng approval.

    Para sa mga developer, kailangan nilang sumunod sa lahat ng regulasyon ng HLURB, kasama na ang pagkuha ng approval para sa mortgage. Hindi nila pwedeng iwasan ang Section 18 sa pamamagitan ng paggawa ng mortgage bago pa mag-apply ng lisensya sa HLURB.

    Para sa mga mamimili, dapat silang maging maingat at alamin ang status ng property bago bumili. Tanungin kung may mortgage ba ito, at kung meron, siguraduhin na may HLURB approval ito. Ang PD 957 ay batas para protektahan sila, kaya dapat nilang gamitin ito.

    SUSING ARAL:

    • HLURB Approval ay Mahalaga: Kahit raw land pa ang lupa, kailangan pa rin ng HLURB approval para sa mortgage kung plano itayo ang condominium o subdivision, lalo na kung alam ito ng mortgagee.
    • Proteksyon sa Mamimili ang Pangunahin: Ang PD 957 ay batas para protektahan ang mga mamimili, at bibigyan ito ng malawak na interpretasyon para maabot ang layuning ito.
    • Due Diligence para sa Bangko: Dapat mag-conduct ng due diligence ang mga bangko at alamin ang purpose ng loan at development plans ng borrower.

    MGA KARANIWANG TANONG (FAQ)

    Tanong 1: Kailangan ba talaga ng HLURB approval para sa mortgage?
    Sagot: Oo, ayon sa Section 18 ng PD 957, kailangan ng prior written approval ng HLURB para sa mortgage ng condominium unit o subdivision lot.

    Tanong 2: Paano kung raw land pa lang ang lupa noong ginawa ang mortgage?
    Sagot: Kahit raw land pa, kung alam ng mortgagee na plano itayo ang condominium o subdivision, kailangan pa rin ang HLURB approval. Ang Section 18 ay pwedeng i-apply kahit sa raw land kung may development plan.

    Tanong 3: Ano ang mangyayari kung walang HLURB approval ang mortgage?
    Sagot: Maaaring mapawalang-bisa ang mortgage, tulad ng nangyari sa kasong ito. Ngunit, mananatili itong ebidensya ng pagkakautang.

    Tanong 4: Ano ang proteksyon ng mamimili sa ganitong sitwasyon?
    Sagot: Pinoprotektahan ng PD 957 ang mga mamimili. Maaari silang mag-file ng kaso sa HLURB para mapawalang-bisa ang mortgage at maipatupad ang kanilang karapatan sa unit.

    Tanong 5: Ano ang dapat gawin ng bangko para masiguro na valid ang mortgage nila?
    Sagot: Dapat siguraduhin ng bangko na may HLURB approval ang mortgage kung ang collateral ay condominium o subdivision project, o planong gawing project. Mag-conduct din sila ng due diligence.

    Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa real estate law at proteksyon ng mamimili, huwag mag-atubiling kumonsulta sa ASG Law. Eksperto kami sa mga usaping tulad nito at handang tumulong sa iyo. Bisitahin ang aming website dito o mag-email sa amin sa hello@asglawpartners.com para sa konsultasyon.



    Source: Supreme Court E-Library
    This page was dynamically generated
    by the E-Library Content Management System (E-LibCMS)