Nilinaw ng Korte Suprema na hindi saklaw ng kapangyarihan ng Senate Electoral Tribunal (SET) na suriin ang legalidad ng mga kontrata sa pagitan ng Commission on Elections (COMELEC) at Smartmatic-TIM. Sa madaling salita, hindi maaaring basta-basta na lamang balewalain ng SET ang mga napagkasunduan sa kontrata, lalo na kung ito ay may kinalaman sa bayad para sa pagpapanatili ng mga Vote Counting Machines (VCM). Ang desisyong ito ay nagbibigay-linaw kung sino ang dapat magbayad sa mga VCM na ginamit sa eleksyon, at kung ano ang mga limitasyon ng kapangyarihan ng SET.
Kontrata ba o Katarungan? Ang Usapin sa Halaga ng Pagpapanatili ng mga VCM
Sa kasong ito, kinuwestyon ni Francis Tolentino ang pagpapabayad sa kanya ng Senate Electoral Tribunal (SET) para sa pagpapanatili ng mga Vote Counting Machines (VCM) na ginamit sa kanyang electoral protest laban kay Leila de Lima. Ayon kay Tolentino, hindi makatarungan na siya ang magbayad sa mga VCM na hindi naman niya nagamit nang husto dahil sa mga technical issues na kinakaharap ng COMELEC. Ang pangunahing argumento ni Tolentino ay ang Section 6.9 ng kontrata sa pagitan ng COMELEC at Smartmatic-TIM ay labag sa batas at dapat na balewalain.
Iginiit niya na ang SET, bilang hukom sa kanyang protesta, ay dapat ding resolbahin ang usapin sa pagitan niya at ng COMELEC. Ang COMELEC naman ay nanindigan na ang mga bayad ay para sa pagpapanatili ng mga kagamitan sa eleksyon at hindi para sa pagmamay-ari ng mga ito. Ayon sa COMELEC, kung hindi dahil sa protesta ni Tolentino, naibalik na sana nila ang mga kagamitan sa Smartmatic-TIM bago pa man ang itinakdang petsa. Ang isyu ay kung may kapangyarihan ba ang SET na magpasya sa validity ng kontrata at kung tama ba na si Tolentino ang pinagbayad sa mga VCM na hindi naman niya nagamit.
Ang Article VI, Section 17 ng 1987 Constitution ay malinaw na nagsasaad: “The Senate and the House of Representatives shall each have an Electoral Tribunal which shall be the sole judge of all contests relating to the election, returns, and qualifications of their respective Members.” Ang ibig sabihin nito, ang SET lamang ang may kapangyarihang magdesisyon sa mga usapin na may kinalaman sa halalan, resulta, at kwalipikasyon ng mga miyembro ng Senado.
Ayon sa Korte Suprema, bagamat may kapangyarihan ang SET na kontrolin ang mga pagdinig nito, hindi ito nangangahulugan na may kapangyahan itong balewalain ang isang kontrata sa pagitan ng COMELEC at Smartmatic-TIM. Para sa Korte Suprema, ang mga usapin tungkol sa kontrata sa pagitan ng COMELEC at Smartmatic-TIM ay dapat dumaan sa regular na korte.
Sa kasong ito, ang Korte Suprema ay nagbigay-diin sa limitadong kapangyarihan ng SET at sinabi na hindi nito maaaring pakialaman ang mga kontrata na pinasok ng COMELEC. Kaya naman, hindi maaaring hatulan ng SET na ilegal ang Section 6.9 ng kontrata, na nag-uutos kay Tolentino na magbayad para sa pagpapanatili ng mga VCM. Kaya naman, para sa Korte Suprema, walang grave abuse of discretion na nagawa ang SET dahil wala naman talaga itong kapangyarihan na magdesisyon sa isyung ito.
Ayon sa Republic Act No. 8436 na sinusugan ng Republic Act No. 9369 o Automation Law: SEC. 12. Procurement of Equipment and Materials. – To achieve the purpose of this Act, the Commission is authorized to procure, in accordance with existing laws, by purchase, lease, rent or other forms of acquisition, supplies, equipment, materials, software, facilities, and other service, from local or foreign sources free from taxes and import duties, subject to accounting and auditing rules and regulation. Ipinapakita nito ang kapangyarihan ng COMELEC na pumasok sa mga kontrata para sa pagbili o pagrenta ng mga kagamitan sa eleksyon.
Dahil dito, ang kontrata sa pagitan ng COMELEC at Smartmatic-TIM ay legal at dapat sundin. Maliban na lamang kung mapapatunayang ilegal ito sa tamang pagdinig sa korte.
Sinabi ng Korte Suprema na walang basehan ang argumento ni Tolentino na hindi nagamit ang mga bayad niya. Ayon sa Korte Suprema, ang COMELEC ay sumunod sa utos ng SET na panatilihing ligtas ang mga kagamitan na may kinalaman sa protesta ni Tolentino.
Dagdag pa rito, kung ibabalik ang pera kay Tolentino, gagamitin ang pondo ng gobyerno para bayaran ang Smartmatic-TIM. Ayon sa Presidential Decree No. 1445, dapat gamitin ang pondo ng gobyerno para lamang sa mga pampublikong layunin. Dahil ang protesta ni Tolentino ay para sa kanyang sariling interes, hindi ito pampublikong layunin.
Sa madaling salita, walang kapangyarihan ang SET na magpasya kung legal ba ang Section 6.9 ng kontrata. Dapat ding sundin ni Tolentino ang kontrata dahil hindi napatunayang ilegal ito. Sa huli, si Tolentino pa rin ang dapat magbayad para sa mga VCM.
FAQs
| Ano ang pangunahing isyu sa kasong ito? | Kung may kapangyarihan ba ang Senate Electoral Tribunal (SET) na suriin at balewalain ang legalidad ng mga kontrata sa pagitan ng Commission on Elections (COMELEC) at Smartmatic-TIM. |
| Ano ang Section 6.9 ng kontrata sa pagitan ng COMELEC at Smartmatic-TIM? | Ito ay nagsasaad na kung may mga kagamitan sa eleksyon na nasa COMELEC pa rin pagkatapos ng itinakdang petsa dahil sa protesta, dapat bayaran ng COMELEC ang Smartmatic-TIM para sa mga ito, at maaaring ipabayad ng COMELEC sa naghain ng protesta ang halagang ito. |
| Sino ang Senate Electoral Tribunal (SET)? | Ito ang tribunal na may kapangyarihang magdesisyon sa mga usapin tungkol sa halalan, resulta, at kwalipikasyon ng mga miyembro ng Senado. |
| Bakit kailangang bayaran ni Francis Tolentino ang mga VCM? | Dahil ayon sa Section 6.9 ng kontrata, ang mga kagamitan na ginamit sa kanyang protesta ay dapat bayaran ng COMELEC, at maaaring ipabayad ng COMELEC kay Tolentino ang halagang ito. |
| Anong batas ang nagbibigay kapangyarihan sa COMELEC na pumasok sa mga kontrata? | Republic Act No. 8436 na sinusugan ng Republic Act No. 9369 o Automation Law. |
| May magagawa pa ba si Francis Tolentino? | Ayon sa Korte Suprema, maaari pa rin siyang magsampa ng hiwalay na kaso para kuwestyunin ang legalidad ng Section 6.9 ng kontrata. |
| Ano ang kahalagahan ng desisyong ito? | Nililinaw nito ang limitasyon ng kapangyarihan ng SET at nagpapatibay sa bisa ng mga kontrata na pinapasok ng COMELEC. |
| Bakit hindi maaaring gamitin ang pondo ng gobyerno para bayaran ang protesta ni Tolentino? | Dahil ayon sa Presidential Decree No. 1445, dapat gamitin ang pondo ng gobyerno para lamang sa mga pampublikong layunin, at ang protesta ni Tolentino ay hindi pampublikong layunin. |
For inquiries regarding the application of this ruling to specific circumstances, please contact ASG Law through contact or via email at frontdesk@asglawpartners.com.
Disclaimer: This analysis is provided for informational purposes only and does not constitute legal advice. For specific legal guidance tailored to your situation, please consult with a qualified attorney.
Source: Tolentino v. Senate Electoral Tribunal, G.R. No. 248005, May 11, 2021
Mag-iwan ng Tugon