Proteksyon ng ‘Good Faith Buyer’: Ano ang Dapat Mong Malaman Bago Bumili ng Ari-arian sa Pilipinas?

, ,

Pagiging ‘Good Faith Buyer’: Susi sa Ligtas na Pagbili ng Ari-arian

G.R. No. 168499, November 26, 2012
Spouses Erosto Santiago and Nelsie Santiago vs. Mancer Villamor, Carlos Villamor, John Villamor and Domingo Villamor, Jr.

INTRODUKSYON

Naranasan mo na bang magkagusto sa isang ari-arian, bumili nito, at pagkatapos ay madiskubreng may ibang umaangkin pala rito? Sa Pilipinas, maraming transaksyon sa lupa ang nauuwi sa problema dahil sa isyu ng pagiging ‘good faith buyer.’ Ang kaso ng Spouses Santiago vs. Villamor ay isang mahalagang halimbawa na nagtuturo sa atin kung gaano kahalaga ang due diligence o masusing pagsisiyasat bago bumili ng ari-arian. Sa kasong ito, ang mag-asawang Santiago ay bumili ng lupa mula sa mga Villamor, Sr., ngunit hindi nila nakuha ang pagmamay-ari dahil hindi sila kinilalang ‘good faith buyers’. Ang pangunahing tanong: ano ba talaga ang ibig sabihin ng ‘good faith buyer’ at paano ito nakakaapekto sa iyong karapatan sa ari-arian?

KONTEKSTONG LEGAL: ANO ANG ‘GOOD FAITH BUYER’ AT BAKIT ITO MAHALAGA?

Sa ilalim ng batas Pilipino, lalo na sa Civil Code, ang konsepto ng ‘good faith buyer’ ay proteksyon para sa mga taong bumibili ng ari-arian nang walang kaalaman na may problema pala sa titulo nito o may ibang taong may karapatan dito. Ayon sa Artikulo 1544 ng Civil Code, na patungkol sa double sale o dobleng bentahan ng ari-arian:

“If the same thing should have been sold to different vendees, the ownership shall be transferred to the person who may have first taken possession thereof in good faith, if it should be movable property.

Should it be immovable property, the ownership shall belong to the vendee who first registered it in the Registry of Property in good faith, should there be no inscription, the ownership shall pertain to the person who in good faith was first in the possession; and, in the absence thereof, to the person who presents the oldest title, provided there is good faith.”

Ang ‘good faith’ ay nangangahulugang kawalan ng kaalaman o impormasyon na may depekto o problema sa titulo ng ari-arian na binibili. Kung ikaw ay isang ‘good faith buyer’, mas protektado ka ng batas. Pero paano masasabi kung ikaw ay ‘good faith buyer’ nga ba? Ayon sa jurisprudence, ang isang ‘good faith buyer’ ay hindi lamang basta nagbabayad ng tamang presyo. Kailangan din niyang magsagawa ng makatuwirang pagsisiyasat sa ari-arian, lalo na kung may ibang taong nakatira o nagmamay-ari nito. Halimbawa, kung bibili ka ng bahay at lupa, at nakita mong may ibang pamilya na nakatira doon bukod sa nagbebenta, dapat kang magtanong at alamin kung ano ang karapatan nila sa ari-arian. Hindi sapat na basta magtiwala ka lang sa sinasabi ng nagbebenta.

Ang Artikulo 1497 ng Civil Code ay nagsasabi na ang pagmamay-ari ay naililipat sa bumibili sa pamamagitan ng delivery o pagbibigay ng ari-arian. May dalawang uri ng delivery: actual delivery (pisikal na paglilipat ng ari-arian) at constructive delivery (hindi pisikal, ngunit itinuturing ng batas na delivery na rin). Ang Artikulo 1498 ng Civil Code ay nagpapaliwanag tungkol sa constructive delivery:

“When the sale is made by means of a public instrument, the execution thereof shall be equivalent to the delivery of the thing which is the object of the contract, if from the deed the contrary does not appear or cannot clearly be inferred.

With regard to movable property, its delivery may also be made by the delivery of the keys of the warehouse or place where it is stored or kept.

In any other manner signifying an agreement that the possession is transferred from the vendor to the vendee.”

Ang paggawa ng deed of sale o kasulatan ng bilihan sa harap ng notaryo publiko ay isang uri ng constructive delivery. Ngunit, hindi ito awtomatikong nangangahulugan na na-transfer na ang pagmamay-ari. Kung hindi mo aktwal na nakontrol o napasakamay ang ari-arian, maaaring hindi sapat ang constructive delivery para maprotektahan ka bilang ‘good faith buyer.’

PAGHIMAY SA KASO: SPOUSES SANTIAGO VS. VILLAMOR

Ang kaso ay nagsimula noong 1982 nang ang mag-asawang Villamor, Sr. ay ipinautang ang kanilang lupa sa Rural Bank of San Jacinto. Hindi sila nakabayad kaya na-foreclose ang lupa at nabili ng bangko sa public auction noong 1991. Nang hindi na-redeem ng mga Villamor, Sr. ang lupa, naging ganap na ang pagmamay-ari ng bangko. Pagkatapos, nag-alok ang bangko na ibenta ang lupa.

Ang mga anak ng mag-asawang Villamor, Sr., kasama si Catalina, ay nakatira at nagsasaka sa lupa. Nais nilang bilhin ang lupa mula sa bangko. Nagkasundo sila sa halagang P65,000 at naghulog sila ng ilang beses sa bangko mula 1991 hanggang 1994. Ngunit, nang humingi sila ng deed of sale, tumanggi ang bangko. Lumabas na nauna palang gumawa ang bangko ng deed of repurchase para sa mag-asawang Villamor, Sr., at sinasabi ng bangko na ang mga hulog ng mga anak ay para sa utang ng kanilang ama.

Dalawang Kaso, Isang Lupa

Dahil dito, naghain ng kaso ang mga anak at si Catalina laban sa bangko para pilitin silang ibenta ang lupa (specific performance case). Nanalo sila sa Court of Appeals (CA) at inutusan ang bangko na magbenta sa kanila. Mukhang hindi na umapela ang bangko sa desisyong ito.

Pero bago pa man maghain ng kaso ang mga anak laban sa bangko, noong July 19, 1994, nagbenta ang bangko ng deed of sale sa pangalan ni Domingo, Sr. (ama ng mga Villamor). Dalawang araw lang ang lumipas, noong July 21, 1994, ibinenta naman ng mag-asawang Villamor, Sr. ang lupa sa mag-asawang Santiago. Ito ang nagtulak sa mag-asawang Santiago na maghain ng kaso laban sa mga anak ng Villamor, Sr. para paalisin sila sa lupa at ideklara silang tunay na may-ari (quieting of title case). Ito na ang kasong umabot sa Korte Suprema.

Desisyon ng Korte Suprema

Pinaboran ng Regional Trial Court (RTC) ang mag-asawang Santiago, sinabing sila ang ‘good faith buyers’. Pero binaliktad ito ng CA. Ayon sa CA, hindi napatunayan ng mga Santiago na sila ay ‘good faith buyers’ dahil hindi nila naimbestigahan kung bakit ang mga anak ng Villamor, Sr. ang nakatira sa lupa, hindi ang mismong nagbebenta na mag-asawang Villamor, Sr.

Sa Korte Suprema, kinatigan ang desisyon ng CA. Ayon sa Korte, hindi naging ‘good faith buyers’ ang mga Santiago. Narito ang ilang mahahalagang punto ng Korte Suprema:

  • Walang Constructive Delivery na Naganap: Bagaman may deed of sale, hindi na-transfer ang pagmamay-ari dahil hindi napasakamay ng mga Santiago ang lupa. Ang constructive delivery ay presumption lang at hindi sapat kung hindi nasundan ng aktwal na pagmamay-ari. Sabi ng Korte: “[A] person who does not have actual possession of the thing sold cannot transfer constructive possession by the execution and delivery of a public instrument.”
  • Hindi ‘Good Faith Buyers’ ang mga Santiago: Dapat naimbestigahan ng mga Santiago kung bakit iba ang nakatira sa lupa. Ang pagiging ‘good faith buyer’ ay nangangailangan ng masusing pagsisiyasat, lalo na kung may ibang tao na nasa possession ng ari-arian. Binigyang-diin ng Korte: “However, where the land sold is in the possession of a person other than the vendor, the purchaser must be wary and must investigate the rights of the actual possessor; without such inquiry, the buyer cannot be said to be in good faith and cannot have any right over the property.”

Kaya, ibinasura ng Korte Suprema ang kaso ng mag-asawang Santiago.

PRAKTIKAL NA IMPLIKASYON: PAANO ITO NAKAKAAPEKTO SA IYO?

Ang kasong ito ay nagpapaalala sa atin na hindi sapat ang magbayad lang at magkaroon ng deed of sale para maging ligtas sa pagbili ng ari-arian. Narito ang ilang praktikal na payo:

  1. Magsagawa ng Due Diligence: Bago bumili, alamin kung sino talaga ang nagmamay-ari ng lupa. Suriin ang titulo sa Registry of Deeds. Bisitahin ang ari-arian at alamin kung sino ang nakatira doon. Tanungin sila kung ano ang karapatan nila sa lupa.
  2. Huwag Basta Magtiwala sa Nagbebenta: Kahit gaano ka pa kumpyansa sa nagbebenta, mas mabuting maging maingat. Kung may ibang tao na nakatira sa ari-arian, imbestigahan.
  3. Kumuha ng Abogado: Kung bibili ng ari-arian, lalo na kung malaki ang halaga, kumonsulta sa abogado. Tutulungan ka niya sa due diligence at sisiguraduhin na ligal ang transaksyon.

SUSING ARAL

  • Ang pagiging ‘good faith buyer’ ay hindi lang tungkol sa presyo at dokumento. Kasama rito ang masusing pagsisiyasat.
  • Ang possession ng ari-arian ng iba, bukod sa nagbebenta, ay senyales na dapat kang mag-imbestiga.
  • Huwag umasa lang sa ‘constructive delivery’. Sikaping makuha ang aktwal na possession.

MGA KARANIWANG TANONG (FAQ)

Tanong 1: Ano ang mangyayari kung bumili ako ng lupa at hindi ako ‘good faith buyer’?
Maaaring mapawalang-bisa ang bentahan at hindi mo makuha ang pagmamay-ari ng lupa. Maaari ka ring mapilitang paalisin sa ari-arian.

Tanong 2: Paano ko mapapatunayan na ako ay ‘good faith buyer’?
Kailangan mong ipakita na nagsagawa ka ng makatuwirang pagsisiyasat bago bumili at wala kang kaalaman na may problema sa titulo o may ibang umaangkin.

Tanong 3: Sapat na ba ang deed of sale para masabing akin na ang lupa?
Hindi. Kailangan din ang delivery at, higit sa lahat, kung ikaw ay bumibili ng real property, ang rehistro ng titulo sa iyong pangalan sa Registry of Deeds.

Tanong 4: Ano ang ‘quieting of title’?
Ito ay kaso sa korte para tanggalin ang anumang alinlangan o ‘cloud’ sa iyong titulo sa lupa. Ginagamit ito para patibayin ang iyong karapatan bilang may-ari.

Tanong 5: Bakit mahalaga ang possession sa pagbili ng lupa?
Ang possession ay senyales ng pagmamay-ari. Kung may ibang tao na nasa possession, dapat mong alamin ang kanilang karapatan para masigurado na wala kang problema sa pagbili mo.


May katanungan pa ba tungkol sa pagbili ng ari-arian at ‘good faith buyer’? Ang ASG Law ay eksperto sa mga usaping legal tungkol sa real estate. Para sa konsultasyon, makipag-ugnayan sa amin dito o mag-email sa hello@asglawpartners.com.

Comments

Mag-iwan ng Tugon

Ang iyong email address ay hindi ipa-publish. Ang mga kinakailangang mga field ay markado ng *